լազեր
ԼԱԶԵՐ
Լազեր բառը կառուցված է անգլիական արտահայտության առաջին տառերով՝ ՙLight Amplifialtion by Stimulated Emission of Radiation՚: Դա նշանակում է ՙԼույսի Ուժեղացում Հարկադրական Ճառագայթման Արդյունքում՚, որը մոտավորապես նկարագրում է լազերային ճառագայթում ստանալու պրոցեսը: Որպեսզի հասկանանք դա, նախ հիշենք, որ երկաթե ձողը տաքացումից ոչ միայն ջերմություն է տալիս, այլև սկզբից կարմիր լույս է ճառագում, հետո` դեղին, որը հետագայում ավելի տաքացնելիս դառնում է սպիտակ: Դա տեղի է ունենում, որովհետև մետաղին հաղորդված ջերմությունը մեծացնում է նրա մոլեկուլների էներգիան, որը հասնելով որոշակի մակարդակի սկսում է ճառագայթվել որպես ջերմային և լուսային ճառագայթում:
Մետաղե ձողով օրինակում լույսը ճառագայթվում է բոլոր ուղղություններով և ալիքի երկարության բոլոր տիրույթներում: Լազերային ճառագայթման դեպքում ալիքի երկարությունը որոշակի է: Դրան հասնելու համար ջերմության փոխարեն կառավարելի կամ փոխոխելի ալիքի երկարությամբ լույս օգտագործելն է: Ընտրելով հարմար միջավայր, որը բնութագրվում է որոշակի բեկման ու անդրադարձման հատկություններով, կարելի է ստանալ մեկ հաճախականությամբ կամ գույնի կենտրոնացված լույս` լազերային ճառագայթում: Գոյություն ունեն լազերներ պինդ մարմնի, օրինակ` սափֆիրների ու արհեստական բյուրեղների հիման վրա: Դրանք սակայն փչանում են լույսի ինտենսիվ ազդեցությունից:
Հեղուկների ու գազերի հիման վրա գոյություն ունեցող լազերները այդպիսի պրոբլեմ չունեն, և ունեն ավելի լայն կիրառություն: Լազերները կիրառվում են կոմպակտ սկավառակների ձայնագրման և ինֆորմացիան կարդալու համար: Լազերը միկրոսկոպիկ անցքեր է անում սկավառակի մակերեսի վրա: Լազերային ճառագայթը, անդրադարձվելով սկավառակի մակերեսից, գրանցվում է համապատասխան սարքով: Լազերները կիրառվում են ինժիներիային աշխատանքներում, օրինակ` թունելներ անցկացնելիս, ռադիո և հեռուստատեսային հաղորդման համար, մեծ ճշտությամբ հեռավորության չափման համար, ինչպես նաև տիեզերքում աշխարհագրական տեղեկություններ ստանալու համար: Ֆոկուսացումով օպտիկական լազերներով գերպինդ նյութեր են ծակում ու մշակում: Լազերները կիրառում են բժշկության՝ միկրոխիրուրգիայում, օրինակ` աչքի վիրահատման ժամանակ և այլն:
Գոյություն ունեն լազերներ պատրաստելու բազմաթիվ եղանակներ: Ռուբինային լազերի ստացման մեթոդը վառ պատկերացում է տալիս քննարկվող երևույթը հասկանալու համար: Հզոր լուսային լամպը փաթաթված է ռուբինային ձողերի շուրջ, որոնք ձուլված են գլանի ձևով՝ հարթ զուգահեռ կողերով: Կողերը ծածկված են հայելիներով, որոնցից մեկը անթափանց է, իսկ մյուսը ունի անցք, որով լազերային ճառագայթումը դուրս կգա լազերից: Հայելու և ռուբինի միջև կա ընդհատիչ, որը ուժեղացնում է ճառագայթումը: Այս համակարգը թույլ է տալիս ստանալ միլիոն վատտ հզորությամբ լույս: Ամեն օր լազերները նորանոր կիրառում են գտնում անսպասելի բնագավառներում` սկսած բժշկությունից մինչև զինվորական գործ, այդ թվում՝ հեռակապի համակարգերում:
