սիրտ

Վիքիբառարան-ից

սիրտ (sirt)

Արևմտահայերեն ուղղագրությամբ՝


սիրտ 

Ստուգաբանություն[խմբագրել]

Բնիկ հնդեվրոպական k՛erd- «սիրտ» արմատից. հմմտ. հունարեն καρδία, լատիներեն cor(d), հին իռլանդերեն kride, գոթերեն hairtō, ռուսերեն сердце:

Գոյական[խմբագրել]

  1. արյան շրջանառության կենտրոնական գործարանը մարդու և կենդանիների մարմնում
  2. այդ գործարանի տեղը մարդու կրծքավանդակում, մարդու կրծքավանդակի ձախ կողմը ◆ Առաքելը ձեռքը դրեց սրտին իբրև նշան խոնարհության: (Դերենիկ Դեմիրճյան)
  3. այդ գործարանը որպես մարդկային զգացումների՝ ապրումների և այլնի խորհրդանիշ ◆ Ու սիրտը բացվում է, լցվում անհուն ուրախությունով: (Հովհաննես Թումանյան)
  4. այդ գործարանը որպես սիրո խորհրդանիշ ◆ Թղթատարի տարած ծրարի մեջ ուղարկեց նա յուր սիրտը, յուր միտքը, յուր հոգեկան բոլոր քնքշությունները: (Րաֆֆի)
  5. այդ գործարանը որպես բարության՝ խղճի՝ հոգատարության խորհրդանիշ ◆ Նրա բերանով մայրական սիրտն էր խոսում:
  6. (ժղ․) մարդու և կենդանիների մարսողական գործարանը, ստամոքս (առավել. դարձվածների մեջ) ◆ Սիրտը խառնել՝ կտրտել՝ տակնուվրա լինել:
  7. այդ գործարանը որպես մտածելու՝ զգալու կենտրոնի խորհրդանիշ ◆ Ու պառավ նանի սրտի մեջ հանկարծ ձեն տվավ թաքուն մի խաղաղ կասկած: (Հովհաննես Թումանյան)
  8. (փխբ․) ընդերք, խորք, որևէ բանի ներսի կենտրոնական տարածությունը ◆ Ու պատռելով մութը գետնի, մերկացնում են գաղտնիքները երկրի սրտի: (Պերսի Բիշի Շելլի)
  9. (փխբ․) որևէ բանի հիմնական՝ գլխավոր մասը, կենտրոն ◆ Այդ մարդը կենտրոնի առանցքն էր, սիրտը: (Գարեգին Սևունց)
  10. (փխբ․) որևէ բանի համար կարևոր նշանակություն ունեցող տեղը՝ հաստատությունը հատվածը և այլն, որևէ բանի էությունը կազմող տեղը՝ բնագավառը ◆ Ոստանը, որ երկրի սիրտն էր. ամբողջապես գտնվում էր հագարացոց ձեռքում: (Մուրացան)
  11. (փխբ․) մարդու հոգեկան աշխարհը՝ զգացմունքները՝ տրամադրությունը՝ ապրումները ◆ Սրտից սիրտ մի բարակ կամուրջ է, էն է մարդու մարդ դարձնողը: (Հովհաննես Թումանյան)
  12. (փխբ․) (ժղ․) միջուկ
  13. (փխնն․) մարդ, անձ, անձնավորություն ◆ Եկավ գիշերն՝ սփոփանքը հազարավոր սրտերի: (Հովհաննես Թումանյան)
  14. (փխբ․) որևէ տարածության միջակայքը՝ կենտրոնը ◆ Նա բազմած էր ուղղակի վանանդ գավառի սրտում: (Մուրացան)
  15. (փխբ․) քաջություն, խիզախություն, անվեհերություն ◆ Ով սիրտ ունի, ոտքի ջլերը պինդ են, իջնում է կեռմաններով: (Ակսել Բակունց)
  16. խաղաթղթի սրտաձև կարմիր նիշը, սրտիկ, փոսիկ
  17. գործածվում է կապական դերով՝ ներսը, նեևսում, մեջը ◆ Բացվել է այսօր սիրտս Նաիրյան աշխարհի սրտում-թեժ, կարմիր սրտում վառվող աշխարհի: (Եղիշե Չարենց)

Հոմանիշներ[խմբագրել]

Արտահայտություններ[խմբագրել]

  1. սիրտ անել
  2. սիրտ առնել
  3. սիրտ բաց անել
  4. սիրտ գողանալ
  5. սիրտ դնել
  6. սիրտ թափել
  7. սիրտ խառնել
  8. սիրտ ծակել
  9. սիրտ մաշել
  10. սիրտ մնալ
  11. սիրտ մտնել
  12. սիրտ շարժել
  13. սիրտ սրտի
  14. սիրտ տալ
  15. սիրտ ունենալ
  16. սիրտ քանդել
  17. սիրտը ալեկոծել մեկի
  18. սիրտը ահ գցել՝ ընկնել
  19. սիրտը ահ ու դող՝ ահ ու սարսափ գցել՝ ընկնել
  20. սիրտը անցնել
  21. սիրտը առնել մեկի
  22. սիրտը ասել