սիրտ

Վիքիբառարան-ից

Megaphone.svg ՄՀԱ(key): [siɾt]

Heart frontally PDA.jpg

Արևմտահայերեն ուղղագրությամբ՝ սիրտ

Վանկեր՝ սիրտ 

Ստուգաբանություն[խմբագրել]

Բնիկ հնդեվրոպական k՛erd- «սիրտ» արմատից. հմմտ. հունարեն καρδία, լատիներեն cor(d), հին իռլանդերեն kride, գոթերեն hairtō, ռուսերեն сердце:

Գոյական[խմբագրել]

  1. արյան շրջանառության կենտրոնական գործարանը մարդու և կենդանիների մարմնում
  2. այդ գործարանի տեղը մարդու կրծքավանդակում, մարդու կրծքավանդակի ձախ կողմը ◆ Առաքելը ձեռքը դրեց սրտին իբրև նշան խոնարհության: (Դերենիկ Դեմիրճյան)
  3. այդ գործարանը՝ որպես մարդկային զգացումների՝ ապրումների և այլնի խորհրդանիշ ◆ Ու սիրտը բացվում է, լցվում անհուն ուրախությունով: (Հովհաննես Թումանյան)
  4. այդ գործարանը՝ որպես սիրո խորհրդանիշ ◆ Թղթատարի տարած ծրարի մեջ ուղարկեց նա յուր սիրտը, յուր միտքը, յուր հոգեկան բոլոր քնքշությունները: (Րաֆֆի)
  5. այդ գործարանը՝ որպես բարության՝ խղճի՝ հոգատարության խորհրդանիշ ◆ Նրա բերանով մայրական սիրտն էր խոսում:
  6. (ժղ․) մարդու և կենդանիների մարսողական գործարանը, ստամոքս (առավելապես դարձվածների մեջ) ◆ Սիրտը խառնել՝ կտրտել՝ տակնուվրա լինել:
  7. այդ գործարանը որպես մտածելու՝ զգալու կենտրոնի խորհրդանիշ ◆ Ու պառավ նանի սրտի մեջ հանկարծ ձեն տվավ թաքուն մի խաղաղ կասկած: (Հովհաննես Թումանյան)
  8. (փխբ․) ընդերք, խորք, որևէ բանի ներսի կենտրոնական տարածությունը ◆ Ու պատռելով մութը գետնի, մերկացնում են գաղտնիքները երկրի սրտի: (Պերսի Բիշի Շելլի)
  9. (փխբ․) որևէ բանի հիմնական՝ գլխավոր մասը, կենտրոն ◆ Այդ մարդը կենտրոնի առանցքն էր, սիրտը: (Գարեգին Սևունց)
  10. (փխբ․) որևէ բանի համար կարևոր նշանակություն ունեցող տեղը՝ հաստատությունը հատվածը և այլն, որևէ բանի էությունը կազմող տեղը՝ բնագավառը ◆ Ոստանը, որ երկրի սիրտն էր. ամբողջապես գտնվում էր հագարացոց ձեռքում: (Մուրացան)
  11. (փխբ․) մարդու հոգեկան աշխարհը՝ զգացմունքները՝ տրամադրությունը՝ ապրումները ◆ Սրտից սիրտ մի բարակ կամուրջ է, էն է մարդու մարդ դարձնողը: (Հովհաննես Թումանյան)
  12. (փխբ․) (ժղ․) միջուկ
  13. (փխնն․) մարդ, անձ, անձնավորություն ◆ Եկավ գիշերն՝ սփոփանքը հազարավոր սրտերի: (Հովհաննես Թումանյան)
  14. (փխբ․) որևէ տարածության միջակայքը՝ կենտրոնը ◆ Նա բազմած էր ուղղակի Վանանդ գավառի սրտում: (Մուրացան)
  15. (փխբ․) քաջություն, խիզախություն, անվեհերություն ◆ Ով սիրտ ունի, ոտքի ջլերը պինդ են, իջնում է կեռմաններով: (Ակսել Բակունց)
  16. խաղաթղթի սրտաձև կարմիր նիշը, սրտիկ, փոսիկ
  17. գործածվում է կապական դերով՝ ներսը, ներսում, մեջը ◆ Բացվել է այսօր սիրտս Նաիրյան աշխարհի սրտում-թեժ, կարմիր սրտում վառվող աշխարհի: (Եղիշե Չարենց)

Հոմանիշներ[խմբագրել]

  1. տե՛ս զգացմունք, զգացում
  2. տե՛ս գութ, խիղճ
  3. տե՛ս տրամադրություն
  4. տե՛ս ոգևորություն, խրախուսանք
  5. տե՛ս քաջություն, խիզախություն, անվեհերություն
  6. տե՛ս մտածություն
  7. տե՛ս ընդերք, խորք
  8. տե՛ս կենտրոն
  9. տե՛ս ներաշխարհ
  10. տե՛ս միջուկ, սրտուկ
  11. տե՛ս սրտիկ
  12. տե՛ս մարդ, անձ

Արտահայտություններ[խմբագրել]

  1. սիրտ անել - համարձակվել, հանդգնել, խիզախել
  2. սիրտ առնել
    1. համարձակություն՝ վստահություն ստանալ
    2. ոգևորվել, խանդավառվել
  3. սիրտ բաց անել
    1. ուրախացնել, տրամադրությունը բարձրացնել
    2. գաղտնիքները՝ մտատանջությունները՝ վշտերը մեկի մոտ բացել՝ պատմել
  4. սիրտ գողանալ
    1. գայթակղեցնել
    2. տե՛ս սիրտը գողանալ մեկի
  5. սիրտ դնել
    1. ոգևորել, քաջալերել, խրախուսել
    2. սրտապնդել
    3. եռանդ՝ ավյուն գործադրել
  6. սիրտ թափել - փսխել
  7. սիրտ խառնել
    1. զզվելի լինել, զզվանք պատճառել
    2. սրտախառնուք զգալ
  8. սիրտ ծակել - կծու խոսքով խոցել՝ խայթել
  9. սիրտ մաշել
    1. տանջվել, տառապել
    2. տանջել, տառապանք պատճառել
  10. սիրտ մնալ - տրամադրություն՝ ցանկություն լինել
  11. սիրտ մտնել - հեշտությամբ մտերմանալ, հարազատության զգացմունք առաջացնել
  12. սիրտ շարժել - հուզել
  13. սիրտ սրտի - սիրով, իրար սիրելով
  14. սիրտ տալ
    1. քաջալերել, խրախուսել
    2. սրտապնդել, խիզախություն ներշնչել
    3. եռանդ՝ ավյուն գործադրել
    4. հոգով՝ ջերմ զգացմունքներով վերաբերվել
  15. սիրտ ունենալ
    1. խիղճ՝ գութ ունենալ, գթառատ լինել
    2. մի բանի տրամադրություն՝ ցանկություն ունենալ
    3. հուզականություն՝ արտահայտչականություն ունենալ, խոսուն լինել
  16. սիրտ քանդել - հուզել, բուռն ապրումներ պատճառել
  17. սիրտը ալեկոծել մեկի - հուզել, հոգեկան խռովքի մեջ գցել
  18. սիրտը ահ գցել՝ ընկնել - վախեցնել, վախենալ
  19. սիրտը ահ ու դող՝ ահ ու սարսափ գցել՝ ընկնել - վախեցնել, վախենալ
  20. սիրտը անցնել - նվաղել
  21. սիրտը առնել մեկի - մեկի սիրտը շահել, մեկին սիրաշահել
  22. սիրտը ասել - նախազգալ, կանխագուշակել, սիրտը վկայել
  23. սիրտը արյուն կոխել - սաստիկ վախենալ
  24. սիրտը բաբախել
    1. բուռն հուզմունքի մեջ ընկնել, հուզմունքից սիրտը տրոփել
    2. ապրել, կենդանի լինել
    3. գործել, բանել. գործարկել
  25. սիրտը բաբախելուց դադարել
    1. մեռնել
    2. կործանվել, ոչնչանալ, գոյություն ունենալուց դադարել
  26. սիրտը բանալ
    1. ուրախացնել, տրամադրությունը բարձրացնել
    2. գաղտնիքները՝ մտատանջությունները՝ վշտերը մեկի մոտ բացել՝ պատմել
  27. սիրտը բարձր ու ցածր անել - նույնն է՝ սիրտը բաբախել
  28. սիրտը բաց - սրտաբաց
  29. սիրտը բաց անել՝ բացել
    1. ուրախացնել, տրամադրությունը բարձրացնել
    2. գաղտնիքները՝ մտատանջությունները՝ վշտերը մեկի մոտ բացել՝ պատմել
  30. սիրտը բաց լինել - առատաձեռն ու մեծահոգի լինել
  31. սիրտը բացվել - ուրախանալ, զվարթանալ
  32. սիրտը բերանը գալ
    1. հուզվել
    2. այլևս իրեն զսպել չկարողանալ, ինքնազսպումը կորցնել
  33. սիրտը բերանիցը՝ բերանովը դուրս գալ
    1. հուզվել, հոգեկան խռովքի մատնվել
    2. չարչարվել, տանջվել
  34. սիրտը բռան մեջ հավաքել - իրեն հավաքել՝ տիրապետել, սրտապնդել
  35. սիրտը բռնել - իրեն տիրապետել, սրտապինդ լինել
  36. սիրտը գնալ
    1. նվաղել
    2. մեկի՝ մի բանի համար ուշքը գնալ, չափազանց շատ սիրել՝ հավանել՝ ցանկանալ
  37. սիրտը գուշակել - նախազգալ, ներքին նախազգացում ունենալ
  38. սիրտը դաղել
    1. ծանր վիշտ պատճառել
    2. որևէ բուռն զգացմունքով համակել՝ տոգորել
    3. տհաճ զգացմունք՝ զգացողություն առաջացնել
  39. սիրտը դատարկել
    1. կուտակված վիշտը՝ մտատանջությունները և այլնը պատմելով՝ մեկին հայտնելով թեթևություն զգալ
    2. կուտակված վիշտը՝ զայրույթը և այլնը թափել մեկի գլխին
  40. սիրտը դիմանալ - տոկալ, հոգեպես դիմանալ՝ տանել
  41. սիրտը դողալ՝ դողացնել - վախենալ, վախեցնել
  42. սիրտը դող գցել՝ ընկնել - ահաբեկել, ահաբեկվել
  43. սիրտը ելնել
    1. հուզվել, զգացվել
    2. վրդովվել
  44. սիրտը ետ տալ - փսխել
  45. սիրտը զարկել - նույնն է՝ սիրտը բաբախել
  46. սիրտը զգալ - որևէ բանի նախազգացում ունենալ
  47. սիրտը թակել - նույնն է՝ սիրտը բաբախել
  48. սիրտը թափել
    1. փսխել
    2. սիրտը դատարկել, ապրումները՝ վիշտը և այլնը մեկին պատմել
  49. սիրտը թեթևանալ՝ թեթևացնել - հոգեպես հանգստանալ՝ հանգստացնել
  50. սիրտը թնդալ
    1. ոգևորվել, խանդավառվել
    2. հրճվել, ցնծալ
  51. սիրտը թռչել - երկյուղից՝ հուզմունքից և այլնից սիրտը բաբախել
  52. սիրտը թփրտալ - հուզմունքից՝ վախից և այլնից սիրտն ուժգնորեն բաբախել
  53. սիրտը թունդ առնել՝ ելնել
    1. ոգևորվել, սիրտը ճխալ
    2. ցնծալ, բերկրել
  54. սիրտը իրար լինել - սիրտը խառնել
  55. սիրտը իմանալ - կանխազգալ, գուշակել, կռահել
  56. սիրտը իջնել - հանգստանալ, մեղմանալ
  57. սիրտը լայն՝ լեն - սրտաբաց
  58. սիրտը լցնել
    1. հուզել
    2. պատել, համակել, տոգորել
  59. սիրտը լցվել
    1. հուզվել, զգացվել
    2. համակվել, տոգորվել
  60. սիրտը խաղ ելնել՝ լինել
    1. սիրտը ճխալ, ուրախությունից հուզվել
    2. սիրտը բաբախել
    3. սիրտը խառնել
  61. սիրտը խառնել - սրտախառնուք զգալ
  62. սիրտը խտուտ գալ - ոգևորվել
  63. սիրտը խփել - նույնն է՝ սիրտը բաբախել
  64. սիրտը ծուլ ելնել՝ թռչել՝ լինել - վախենալ, ահաբեկվել
  65. սիրտը ծփալ - հրճվել
  66. սիրտը կախ
    1. դժկամ, առանց ցանկություն ունենալու, ոչ հոժար
    2. տխուր, անհույս
  67. սիրտը կոտոր - սիրտը կոտորված, վշտացած, սրտաբեկ
  68. սիրտը կոտրել - վշտացնել, ցավ պատճառել
  69. սիրտը կպչել մեկին՝ մի բանի - հավանել, ախորժել
  70. սիրտը կտոր-կտոր անել՝ լինել - վշտացնել, վշտանալ
  71. սիրտը կտրատել
    1. խորապես վշտացնել, տառապանք պատճառել, մեծ ցավ պատճառել
    2. սիրտը խառնել
  72. սիրտը կտրել մեկից՝ մի բանից - մտերմությունը՝ սերը և այլնը խախտել՝ խզել, հեռացնել, հրաժարեցնել
  73. սիրտը կտրտվել
    1. խորապես վշտանալ, տառապել
    2. սիրտը խառնել
  74. սիրտը կրակ գցել
    1. մտատանջություն՝ վիշտ՝ հոգս պատճառել
    2. որևէ կարգի բուռն տենչանքով տոգորել՝ համակել
  75. սիրտը կրակ ընկնել
    1. մտատանջվել, մտատանջության մեջ ընկնել
    2. որևէ բանի տենչանքով լցվել՝ տոգորվել՝ համակվել, բուռն կերպով տենչալ
  76. սիրտը կրծել - տանջել, տառապանք պատճառել
  77. սիրտը կուչ գալ - սիրտը ճմլվել
  78. սիրտը հետը գնալ
    1. նվաղել
    2. մեկի՝ մի բանի համար ուշքը գնալ, չափազանց շատ սիրել՝ հավանել՝ ցանկանալ
  79. սիրտը հովանալ՝ հովացնել
    1. հանգստանալ, հանգստացնել, վիշտը՝ տանջանքը մեղմանալ՝ մեղմացնել
    2. սաստիկ փափագը մեղմանալ՝ մեղմացնել
    3. ցանկությունը կատարվել, կատարել, ցանկությունը կատարելուց բավարարություն զգալ՝ պատճառել
  80. սիրտը ճաքել
    1. ահաբեկվել
    2. ձանձրանալ
  81. սիրտը մաշել
    1. ինքն իրեն տանջել, տառապել
    2. տանջել, տառապանք պատճառել
  82. սիրտը մարել - նվաղել
  83. սիրտը մի մատ եղ կապել - գոհանալ, գոհունակությունից իրեն լավ զգալ, փառավորվել
  84. սիրտը մխալ - խոր վիշտ ապրել, խորապես տանջվել՝ տառապել
  85. սիրտը մնալ - մի թեթև խոսքից վիրավորվել
  86. սիրտը մտնել - մեկի սիրուն, մտերմությանն արժանանալ, մեկին գրավել
  87. սիրտը նեղանալ
    1. ձանձրանալ
    2. նեղանալ, բարկանալ
  88. սիրտը նեղվել
    1. անհանգստանալ, մտահոգվել
    2. ձանձրանալ
    3. ճնշվել, անհարմար զգալ
  89. սիրտը նստել - հանգստանալ
  90. սիրտը նվաճել - հրապուրել, գրավել
  91. սիրտը շահել - սիրաշահել, իր նկատմամբ լավ տրամադրել
  92. սիրտը շարժել
    1. հուզել
    2. գութ առաջացնել, խղճի բերել, մեկի գութը շարժել
  93. սիրտը շուռ բերել - վշտացնել, հուզել
  94. սիրտը շուռ գալ - վշտանալ, հուզվել
  95. սիրտը շուռ տալ - վշտացնել
  96. սիրտը պակասել
    1. նվաղել, մարել
    2. նեղանալ, վիրավորվել
  97. սիրտը պայթել
    1. ծայրահեղ զայրույթի մեջ լինել, զայրույթից նեղվել
    2. անհանգստանալ
    3. ահաբեկվել, ահ ու դողի մեջ ընկնել
  98. սիրտը պատռել՝ պատռվել
    1. նույնն է՝ սիրտը պայթել
    2. խոր վիշտ պատճառել՝ զգալ, վշտացնել, վշտանալ
  99. սիրտը պինդ պահել - սրտապինդ լինել, չվախենալ
  100. սիրտը պղտորել - կասկած առաջացնել, կասկածների մեջ գցել
  101. սիրտը պնդացնել - սրտապնդել
  102. սիրտը պնդել - արիանալ
  103. սիրտը ջուր կտրել - ահաբեկվել, ահ ու դողի մեջ ընկնել
  104. սիրտը սառչել - մեկի նկատմամբ ունեցած զգացմունքից՝ հետաքրքրությունից սառչել, հետաքրքրությունը՝ սերը կորցնել
  105. սիրտը սեղմվել - սիրտը ճմլվել
  106. սիրտը սև - վշտացած, սգավոր
  107. սիրտը սևանալ՝ սևացնել - վշտանալ, վշտացնել, դժբախտանալ, դժբախտացնել
  108. սիրտը սևով ներկել - սգի մատնել, մեծ վիշտ պատճառել
  109. սիրտը վառել
    1. ծանր վիշտ պատճառել
    2. որևէ բուռն զգացմունքով համակել՝ տոգորել
    3. տհաճ զգացմունք՝ զգացողություն առաջացնել
  110. սիրտը վեր ածել
    1. սիրտ թափել
    2. սիրտը դատարկել
  111. սիրտը վեր թռչել - երկյուղից՝ հուզմունքից և այլնից սիրտը բաբախել
  112. սիրտը վեր նստել - հանգստանալ
  113. սիրտը վերցնել
    1. հաճել, ախորժել
    2. տանել, դիմանալ, տոկալ
  114. սիրտը վկայել - որևէ բանի նախազգացում ունենալ
  115. սիրտը վրան տաք լինել
    1. մեկին՝ մի բանի հոգատարությամբ՝ սիրով վերաբերվել, համակրանք ունենալ
    2. ցանկալի՝ տենչալի համարել, ձգտել
  116. սիրտը տանել
    1. դիմանալ, տոկալ
    2. ուզել, ախորժել
  117. սիրտը տաք լինել մեկի՝ մի բանի վրա
    1. մեկին՝ մի բանի հոգատարությամբ՝ սիրով վերաբերվել, համակրանք ունենալ
    2. ցանկալի՝ տենչալի համարել, ձգտել
  118. սիրտը տաքանալ մեկի՝ մի բանի վրա - հավանել, համակրանք՝ ախորժանք զգալ
  119. սիրտը տակն ու վրա անել՝ լինել - խորապես վշտացնել, վշտանալ
  120. սիրտը տեղահան անել՝ լինել - հուզել, հուզվել
  121. սիրտը տեղից դուրս թռչել - երկյուղից՝ հուզմունքից և այլնից սիրտը բաբախել
  122. սիրտը տեղն ընկնել
    1. հանգստանալ, հուզմունքն անցնել
    2. երկյուղն անցնել
  123. սիրտը տրաքել
    1. ծայրահեղ զայրույթի մեջ լինել, զայրույթից նեղվել
    2. անհանգստանալ
    3. ահաբեկվել, ահ ու դողի մեջ ընկնել
  124. սիրտը տրորել - սիրտը ճմլվել
  125. սիրտը ցավել
    1. սրտի ցավ զգալ, վշտանալ
    2. մեկի՝ մի բանի համար ցավ՝ մտատանջություն ունենալ, մտահոգված լինել մեկի՝ մի բանի համար
  126. սիրտը ուտել
    1. ծանր վիշտ՝ տառապանք պատճառել
    2. իրեն տանջել՝ չարչարել
  127. սիրտը փառավորել - հպարտության՝ պարծանքի զգացմունքով լցվել
  128. սիրտը փլչել՝ փլվել - փղձկալ
  129. սիրտը փշուր-փշուր լինել - նույնն է՝ սիրտը կտոր-կտոր լինել
  130. սիրտը փորն ընկնել - ահաբեկվել, երկյուղի մատնվել
  131. սիրտը փորում պար գալ - խիստ ուրախանալ
  132. սիրտը փուլ գալ - փղձկալ
  133. սիրտը փուխր - քնքշասիրտ, զգայուն
  134. սիրտը քանդվել - հուզվել
  135. սիրտը քար - քարասիրտ
  136. սրտի ականջիկ - սրտի խեցենման կամ ականջանման մասը
  137. սրտի ականջին խոսել - ուշք ու միտքը գրավել
  138. սրտի բաբախյուն - անձկություն
  139. սրտի գդալ - նույնն է՝ սրտագդալ
  140. սրտի դող - երկյուղ
  141. սրտի թողանք - սրտի խոռոչների պարբերական լայնացումը, որ տեղի է ունենում յուրաքանչյուր կծկումից հետո
  142. սրտի թույնը թափել - իր մեջ կուտակված զայրույթը՝ դառնությունը թափել՝ արտահայտել
  143. սրտի հատոր - չափազանց հարազատ՝ հոգեհարազատ մարդ
  144. սրտի ձայն - ներքին ձայն, խղճի ձայն, խիղճ
  145. սրտի ճրագը հանգցնել՝ մարել - մեծ վիշտ պատճառել
  146. սրտի վարդ - սեր
  147. սրտի տախտակը դաղել - մեծ ցավ՝ վիշտ պատճառել
  148. սրտի ցավ - կսկիծ, հոգեկան տանջանք՝ տառապանք
  149. սրտին դանակ խփես՝ արյուն չի կաթի - չափազանց տխուր՝ վշտահար լինել
  150. սրտին դիպչել՝ կպչել - վիրավորվել, նեղացնել
  151. սրտին սեղմել - ջերմորեն գրկել, գգվել
  152. սրտից արյուն գալ՝ գնալ՝ կաթել - սիրտը կսկծալ, խորապես վշտացած լինել
  153. սրտից ջուր խմել մեկի - մեկի ցանկացածի համաձայն խոսել՝ վարվել
  154. սրտից(ը) հանել - մոռանալ, մոռացության մատնել
  155. սրտով անց կենալ - մտքովն անցնել
  156. սրտով իմանալ - ներքին մղումով կռահել, հոգով հասկանալ
  157. սրտովը անել - մեկի ուզածի նման խոսել՝ վարվել
  158. սրտովը լինել - մեկի ցանկության ձգտումին համապատասխան լինել
  159. սրտում առյուծ ծնվել - իրեն ուժեղ ու անպարտելի զգալ, քաջանալ, արիանալ
Wiki.png
Վիքիպեդիայում հոդված կա հետևյալ թեմայով՝