առաջը կտրել

Հայերեն դարձվածք

1. (դեմը կտրել) հանկարծ առաջը դուրս գալ ◆ Հազիվ մի երկու քայլ արած՝ առաջդ կտրում է մեկը։ Ստեփան Զորյան ◆ Ասոն կտրեց դեմը, կռթնեց ձեռնափայտին ու մեծ վերուվարեց գլուխը։ Մուշ. Մանուկյան
2. դեմը կանգնել, առաջը փակել ◆ Ճիգ էր անում ոտի ծայրերի վրա բարձրանալ, հավասարվել գոնե մյուս մարդկանց, որոնք կտրել էին առաջը և չէին թողնում լավ տեսնել։ Ստեփան Զորյան ◆ Ըռըշկների կըտրես ի, տընիս [«տանում»] թաքավորուն կոշտը։ (Յոխտը քյուր)
3. ((արևմտհ․) առաջքը կտրել) առաջը կանգնել (շարժումը կասեցնելու համար) ◆ «Մի տեղ առաջը կտրեցին,- ջարդեց անցավ Աղասին... Մի տեղ ուզեցին բռնել, փշրեց փախավ Աղասին»։ Հովհաննես Թումանյան ◆ - Այս անձնապաստան տղայի առաջը կտրեցե՛ք, որ չհամարձակվի մոտ գնալ։ (Պերճ Պռոշյան) ◆ Անոնք կը վազեին, մենք կը վազեինք, մինչև որ աոջևնին կտրեինք, ետ դարձնեինք։ (Հակոբ Մնձուրի) ◆ Ես ու Նանոն տրեխավորեր էինք, կը վազեինք, կը կտրեինք անոնց առաջքը, ետ կը դարձնեինք։ (Հակոբ Մնձուրի) ◆ Գանա [«գոնե, ուրեմն»] շնո՛ւք չունինք՝ օրենքի առաչկը կտրի՛նք, էստու վրա էլ հիշտ բա՜ն։ Գաբրիել Սունդուկյան ◆ - Այ բալամ, աջալըտ [«վերջդ»] իկյած ա հինչ ի, խա՞ս [«ինչո՞ւ ես»] էռեջիս կըտրես իս։ (Քառասուն գլխանե նառադևը)
4. ծավալումը՝ տարածումը կասեցնել ◆ Պրոֆեսոր, օգնենք իրար, էս հիվանդության դեմը կտրենք։ Մուշեղ Գալշոյան
5. ((բրբ․)՝ աղաքը կտրել) դիմացը խոչընդոտ՝ արգելք լինել, խանգարել ◆ - Դիմում էր տվել բջիջի շարքն անցնի։ Ինչո՞ւ եք մարդու առաջը կտրել։ (Նաիրի Զարյան) ◆ - Մեղքը իմ զառամյալ քրոջ, հնամյա Արազինն է, որ իր ժամանակին թշնամու առաջը չկտրեց։ (Խաչատուր Աբովյան) ◆ Բա էլ ո՞ր օրվա համար է աղայությունը, որ ղուլամն [«ծառան»] իր առջևը կտրի, իր աչքը կտրածին ձեռ դնի։ Հմայակ Սիրաս ◆ - Հըմի էլ խլըմ եմ, աղաքս ո՞վ ա կտրում։ Հովհաննես Ճուղուրյան ◆ Թե՛ շինությունները, թե՛ քուչեքը... թե՛ բոլորի չուր մերիքը [«չոր ծառերը»], ջրիրը... ո՞վ կանա միր առաչկը կտրի։ Գաբրիել Սունդուկյան
6. առաջ անցնել (առավելապես խանգարելով) ◆ Տղաները ամաչելով խոնարհություն արին և Վարաժի ետևից իրար առաջ կտրելով հեռացան։ Դերենիկ Դեմիրճյան ◆ Պեղողների մեջ Վարդուհին ամենայաջողակն ու հանդարտն էր, քանի որ չէր շտապում, ոչ ոքի առաջը չէր ուզում կտրել։ Խաչիկ Դաշտենց ◆ - Ուրիշնիրը ախչիկ ին տալի՛, կօսե, գլուխը սղոցում է, վուր դիփունանց առաչկը կտրե։ Սունգ համեմատության համար՝ ◆ Դա մի հովիտ էր՝ շրջապատված ժայռերով, իրար առջև կտրող աղբյուրներով և սոճիների անտառով։ (Եվրիպիդես, Բաքոսուհիներ։
7. գերազանցել ◆ Սըրյան երկու ծի ունըի, մինը քամու աղաքն ա կըտրըմ՝ քամու ծի ա, մինն էլ կըրակի աղաքն ա կըտրըմ՝ կըրակի ծի ա (Բոզը բոզ կըլի...)

Աղբյուրներ

1. Պետրոս Սարգսի Բեդիրյան, Հայերեն դարձվածքների ընդարձակ բացատրական բառարան, Երևան, «Երևանի Պետական Համալսարանի Հրատարակչություն», 2011։