խորշ

Վիքիբառարան-ից

 Flag of Armenia.svg Հայերեն[խմբագրել]

Դասական ուղղագրութեամբ՝ խորշ

Վանկեր՝ խորշ 

խորշ1[խմբագրել]

Ստուգաբանություն[խմբագրել]

Թերևս բնիկ հնդեվրոպական՝ *khor-s-՝ *(s)ker- «կտրել» արմատից, որտեղից՝ քերել, քորել, այլև, թերևս, խոր. հմմտ. *-s աճականով՝ հունարեն κορσοω՝ «խուզել», միջին իռլանդերեն, կիմրերեն corr «հյուծված, թզուկային», թոխարերեն Ա kárst, Բ kärst «կտրել, անջատել, քայքայել», խեթերեն korš «կտրել, հատել, անջատել, առանձնացնել». իմաստներով մոտ են՝ հին իռլանդերեն skard «քարթ, կտրվածք, անցք, ծակ», skor «քարթ, ճեղք», հին սլավոներեն červo «որովայն, փոր, արգանդ»:

Գոյական[խմբագրել]

  1. որևէ բանի վրա գոյացած ճեղք՝ բացվածք ◆ Ծղրիդը կերգե անտես խորշերեն: (Ավետիք Իսահակյան) ◆ Մթնկա խորշում թպրտաց գիշերահավը: (Ակսել Բակունց)
  2. փոս ◆ Գերեզմանի խորշը ցրտաշունչ: (Վահան Տերյան)
  3. խոռոչ, այր ◆ Ուղեղիս խորշերը կմաքրեք այսինչ դեզերով: (Ղազարոս Աղայան)
  4. պատի մեջ պատրաստված խոռոչ, բատուց ◆ Որմնասյուններով բաժանված մասերում մեջ շինված էին կամարազարդ խորշեր: (Մուրացան) ◆ Ձմեռը հաստ պատի մը կողին մեջ բացված պատուհանաձև խորշը կը քնանար: (Գրիգոր Զոհրապ)
  5. տուփի՝ արկղի և այլնի բացվածք՝ անցք ◆ Քթախոտի տուփը ձեռնածոփ արկղիկի նման երկու խորշեր ուներ: (Րաֆֆի)
  6. անկյուն ◆ Աչքս դարձուցի դատարկ սենյակի չորս խորշերն: (Ռաֆայել Պատկանյան)
  7. (կզմխս․) նույնն է՝ խոռոչ (4)
  8. զանազան բաների ծալքերից գոյացած փոս տեղ ◆ Լայն շրջագգեստի ծալքերը ալիքանման խորշեր էին գոյացել: ◆ Հագուստի...լայն ծալքերը ալիքավոր խորշերով իջնում էին մինչև ոտքերը: (Մուրացան)
  9. զանազան պտուղների սերմնահատիկի փոսիկը
  10. մեղրի խորիսխի բջիջը ◆ Մեղուն մեղրը լցնում է մոմե խորշերում:
  11. ակոսանման փոս որևէ բանի մակերեսին ◆ Այտի խորշերը սպառնալից տեսք Էին տալիս նրան: ◆ Աչքերի տակ կապտավուն խորշերը լայնանում էին: (Շիրվանզադե)
  12. գետերի՝ լճերի՝ ծովերի ափի մեջ խոր ընկած տարածություն՝ տեղ ◆ Նրան ծանոթ էին ծովակի բոլոր խորշերը: (Րաֆֆի)
  13. (փխբ․) բնակվելու անկյուն ◆ Բնության այդ խորշը նրան հարազատ թվաց: (Ակսել Բակունց) ◆ Նա դողդողում է, նա թշվառ որբիկ, ամենից մի տաք խորշ է աղերսում: (Հովհաննես Հովհաննիսյան)
  14. նույնն է՝ ետնախորշ ◆ Բարոյական պարսկական կեղտերը, որոնք առաջ համարձակ էին կատարվում, այժմ թաքուն խորշերում` ավելի շատացած` ապականում են ամբողջ երկիրը: (Վրթանես Փափազյան)
  15. (արևմտհ․) հասարակական խավ՝ միջավայր ◆ Իր սոցիալական սկզբնավորումն առնում է մահվան դատապարտված դասակարգի քայքայվող խորշերից: (Եղիշե Չարենց) ◆ (Նա) իր սոցիալական սկզբնավորումն առնում է մահվան դատապարտված դասակարգի քայքայվող խորշերից: (Եղիշե Չարենց)
  16. (փխբ․) խորք, էություն, մարդու ներքնաշխարհ ◆ Ամենայն անկեղծությամբ խոստովանեց բոլորը, ինչ որ ուներ իր հոգու խորշերում: (Ղազարոս Աղայան)

Հոմանիշներ[խմբագրել]

  1. ծակ, ճեղք, փապար ժայռիյ, փոս, գուբ, խոռոչ
  2. աչք, խաղ

Արտահայտություններ[խմբագրել]

խորշ2[խմբագրել]

Ստուգաբանություն[խմբագրել]

Ծագումն անհայտ է: Մերձավոր իմաստով հունարեն κορος՝ «երեխա» բառը հատկացվում է *ker- արմատին, որից հայերեն սերունդ, այլապես կարելի էր ենթադրել հնդեվրոպական հատուկ *ker- «երեխա» արմատ, որտեղից *k > *kh անցմամբ, կարող էր լինել *khor-s > խորշ:

Գոյական[խմբագրել]

  1. երեխա, մանուկ

խորշ3[խմբագրել]

Ստուգաբանություն[խմբագրել]

Հազիվ թե հնդեվրոպական *khor-s-` *(s)ker- «կտրել» արմատից:

Գոյական[խմբագրել]

  1. խոշոր կտոր,կռոճ