խորշ

Վիքիբառարան-ից
Jump to navigation Jump to search

Հայերեն

Դասական ուղղագրութեամբ՝ խորշ

վանկեր՝ խորշ 

խորշ1[խմբագրել]

Ստուգաբանություն[խմբագրել]

Թերևս բնիկ հնդեվրոպական՝ *khor-s-՝ *(s)ker- «կտրել» արմատից, որտեղից՝ քերել, քորել, այլև, թերևս, խոր. հմմտ. *-s աճականով՝ հունարեն κορσοω՝ «խուզել», միջին իռլանդերեն, կիմրերեն corr «հյուծված, թզուկային», թոխարերեն Ա kárst, Բ kärst «կտրել, անջատել, քայքայել», խեթերեն korš «կտրել, հատել, անջատել, առանձնացնել». իմաստներով մոտ են՝ հին իռլանդերեն skard «քարթ, կտրվածք, անցք, ծակ», skor «քարթ, ճեղք», հին սլավոներեն červo «որովայն, փոր, արգանդ»։

Գոյական[խմբագրել]

  1. որևէ բանի վրա գոյացած ճեղք՝ բացվածք ◆ Ծղրիդը կերգե անտես խորշերեն: (Ավետիք Իսահակյան) ◆ Մթնկա խորշում թպրտաց գիշերահավը։ (Ակսել Բակունց)
  2. փոս ◆ Գերեզմանի խորշը ցրտաշունչ։ (Վահան Տերյան)
  3. խոռոչ, այր ◆ Ուղեղիս խորշերը կմաքրեք այսինչ դեզերով։ (Ղազարոս Աղայան)
  4. պատի մեջ պատրաստված խոռոչ, բատուց ◆ Որմնասյուններով բաժանված մասերում մեջ շինված էին կամարազարդ խորշեր: (Մուրացան) ◆ Ձմեռը հաստ պատի մը կողին մեջ բացված պատուհանաձև խորշը կը քնանար։ (Գրիգոր Զոհրապ)
  5. տուփի՝ արկղի և այլնի բացվածք՝ անցք ◆ Քթախոտի տուփը ձեռնածոփ արկղիկի նման երկու խորշեր ուներ։ (Րաֆֆի)
  6. անկյուն ◆ Աչքս դարձուցի դատարկ սենյակի չորս խորշերն: Ռափայել Պատկանյան
  7. (կզմխս․) նույնն է՝ խոռոչ (4)
  8. զանազան բաների ծալքերից գոյացած փոս տեղ ◆ Լայն շրջագգեստի ծալքերը ալիքանման խորշեր էին գոյացել։ ◆ Հագուստի…լայն ծալքերը ալիքավոր խորշերով իջնում էին մինչև ոտքերը։ (Մուրացան)
  9. զանազան պտուղների սերմնահատիկի փոսիկը
  10. մեղրի խորիսխի բջիջը ◆ Մեղուն մեղրը լցնում է մոմե խորշերում:
  11. ակոսանման փոս որևէ բանի մակերեսին ◆ Այտի խորշերը սպառնալից տեսք Էին տալիս նրան։ ◆ Աչքերի տակ կապտավուն խորշերը լայնանում էին։ (Շիրվանզադե)
  12. գետերի՝ լճերի՝ ծովերի ափի մեջ խոր ընկած տարածություն՝ տեղ ◆ Նրան ծանոթ էին ծովակի բոլոր խորշերը: (Րաֆֆի)
  13. (փխբ․) բնակվելու անկյուն ◆ Բնության այդ խորշը նրան հարազատ թվաց։ (Ակսել Բակունց) ◆ Նա դողդողում է, նա թշվառ որբիկ, ամենից մի տաք խորշ է աղերսում։ Հովհաննես Հովհաննիսյան
  14. նույնն է՝ ետնախորշ ◆ Բարոյական պարսկական կեղտերը, որոնք առաջ համարձակ էին կատարվում, այժմ թաքուն խորշերում` ավելի շատացած` ապականում են ամբողջ երկիրը։ Վրթանես Փափազյան
  15. (արևմտհ․) հասարակական խավ՝ միջավայր ◆ Իր սոցիալական սկզբնավորումն առնում է մահվան դատապարտված դասակարգի քայքայվող խորշերից: Եղիշե Չարենց ◆ (Նա) իր սոցիալական սկզբնավորումն առնում է մահվան դատապարտված դասակարգի քայքայվող խորշերից: Եղիշե Չարենց
  16. (փխբ․) խորք, էություն, մարդու ներքնաշխարհ ◆ Ամենայն անկեղծությամբ խոստովանեց բոլորը, ինչ որ ուներ իր հոգու խորշերում: (Ղազարոս Աղայան)
  17. (ջրբերկ․) հորատանցքը կամ ստորերկյա փորվածքը ապարների զանգվածից սահմանափակող և անցման աշխատանքներով նախատեսված ուղղությամբ առաջ տեղափոխվող մակերևույթ

Հոմանիշներ[խմբագրել]

  1. ծակ, ճեղք, փապար ժայռիյ, փոս, գուբ, խոռոչ
  2. աչք, խաղ