նստել

Վիքիբառարան-ից

Megaphone.svg Արտասանություն[խմբագրել]

ՄՀԱ: [nəsˈtɛl]

Բայ

Վանկեր՝ նըս·տել 

Ճոճաթոռին նստած տղամարդ
Տերևին նստած թիթեռ
Ակվարիումում նստած իգուանա
Ավտոմեքենա նստած տղամարդիկ
  1. Նստատեղով, նստուկով որևէ բանի վրա տեղավորվել՝ ոտքերը մալելով կամ կախելով կամ որևէ բանի հենվելով։ ◆ Արամը նստեց փոքրիկ նստարանի վրա և սկսեց դիտել անցորդներին։
  2. Բազմել, գրավել։ ◆ Էն սարում Մըսր անհաղթ ու հզոր Մսրա Մելիքն էր նստած թագավոր (Հովհաննես Թումանյան)
  3. Հեծնել, բարձրանալով տեղավորվել հեծահելի կենդանու վրա։ ◆ Էշ նստելը մի ամոթ, չնստելը՝ երկու։ ◆ Չալ մադյանը թամբեցի, նստեցի որ գնամ (Սերո Խանզադյան)
  4. Փոխադրամիջոցի վրա կամ մեջ տեղ գրավել։ ◆ Շաբաթ օրը երեկոյան նրանք նավ նստեցին։
  5. Նստած դրությամբ կատարվող աշխատանք ձեռնարկել, զբաղվել մի բանով, որ պահանջում է նստած վիճակ։ ◆ Կարդալու՝ պարապելու՝ խաղալու նստել։ ◆ Ժողովի նստել։
  6. Պաշտոն գրավել, զբաղեցնել։ Նախագահական աթոռին նստել։
  7. Գտնվել, գրավել, լինել։ ◆ Զգում եմ, որ իմ իսկական տեղը չեմ նստած։ (Սերո Խանզադյան)
  8. Բանտարկվել, բանտ ընկնել, կալանավորվել։ ◆ Երկու տարի նստելուց հետո դուրս եկավ ու նա միայն ազնիվ աշխատանքի ձեռնարկեց։
  9. Շարժումը դադարեցնելով՝ որևէ բանի վրա կամ որևէ տեղում կանգ առնել դադար առնել (թոչուների ու միջատների մասին)։ ◆ Թիթեռը նստեց մի ծաղկի վրա։
  10. Իջնել, թեքվել դեպի հորիզոնի ետևը։ (փխբ․) ◆ Արևը նստեց սարի թիկունքին։
  11. Որևէ մակերևույթի վրա իջնել՝ տարածվել։ ◆ Մառախուղը նստեց անտառի վրա. ճանապարհը չէր երևում այլևս։
  12. Տակը իջնել, նստվածք գոյացնել (ջրի մեջ եղած մասնիկների՝ իրերի մասին)։ ◆ Ավազը ◆ նստեց փոսի հատակին։
  13. Իջնելով որևէ բանի վրա մ՛նալ, իջնել որևէ բանի վրա։ ◆ Փոշի է նստել մագերին, երեսին ու հագուստին։
  14. Իջնել, խորանալ գետնի մեջ։ ◆ Տան հիմքի նստել է։
  15. Ծավալով՝ մակարդակով պակասել՝ փոքրանալ։ ◆ Փուչիկը նստեց։ ◆ Գետի ջուրը նստել է։
  16. Լիցքաթափվել, հզորությունը կորչել պակասել։ ◆ Շարժիչի նստել է։
  17. Կուչ գալ, ճկռել, կծկվել ու մնալ տեղում։ (փխբ․) ◆ Շանը տեսնելուն պես երեխան հանգիստ նստեց տեղում՝ ճանապարհի եգրին։
  18. Ոտքերը ծալելով տեղավորվել գետնի վրա (կենդանիների մասին)։ ◆ Գոմը չի մաք՛րում, կովերը նստում են աղբի մեջ։
  19. Տևականորեն մնալ մի տեղում։ ◆ Գյուղում նստել է ու ոչ մի տեղ չի ուզում գնալ։ ◆ Տանը նստել։
  20. Մեղմանալ, իջնել, հանգտանալ, խաղաղվել։ ◆ Հույզերիս քամին... հանգստացել ու նստել է հիմի (Եղիշե Չարենց)
  21. Իջնելով, տեղալով երկրի երեսին շերտ գոյացնել, շերտ կապել։ ◆ Գիշերը նստած եղյամը դանդաղ հալվում էր։ (Արթուր Ֆելիչե)։
  22. Մարմնի վրա այս կամ այն ձևով հարմարվել (զգեստի մասին)։ ◆ Վերարկուն լավ է նստում վրադ։
  23. Բռնել, հարմարվել, հարկ եղած ձևով միանալ՝ մտնել՝ զետեղվել։ ◆ Անկյունաքարը լավ չի նստում, նորից տաշիր։
  24. Արմատացած լինել, խոր կերպով ամրանալ՝ լինել (հոգում, գիտակցության մեջ և այլն)։ ◆ Ամեն մեկիդ մեջ մի չար սատանա Է նստել։
  25. Կուտակվել, ծանրանալ, հավաքվել։ (փխբ․) ◆ Հիմա խոհերն են այս իմ հակատին նստել։ (Եղիշե Չարենց)
  26. Տարածվել, ընկնել, սփռվել (լույսի՝ ճառագայթների ևն մասին)։ (փխբ․) ◆ Նրա դեմքին նստել է արևը (Եղիշե Չարենց)
  27. Դիրք գրավել, գտնվել, զետեղված՝ կառուցված՝ ընկած լինել։ ◆ Այդ սեպի գլխին, խորին ժամանակներից, վեհանձնաբար նստած էր մի փառավոր ամրոց։ (Րաֆֆի)
  28. Պատել, ծածկել, պարունակել։ ◆ Մութն էլ... իջնում է ու նստում փողոցների վրա։ (Եղիշե Չարենց)
  29. Ձախողվել, անհաջողություն կրել, տուժել։ (փխբ․) (խսկց․) ◆ Այսօրվա խաղում մերոնք լավ նստեցին։
  30. Ծախս՝ աշխատանք ևն պահանջել։ Ձիթագործարանի արտադրած «ծեթը», մի շատ տարբեր բան է այն աշխատանքից, որ նստել է ձիթագործարանի կառուցումը։ (Մարքս)։
  31. Որևէ հետևանքի՝ հատուցման՝ վնասի և այլն հանգեցնել, արժենալ։ (փխբ․) ◆ Խիստ թանկ նստեց մեր կատարած անկարգությունը։ (Րաֆֆի)
  32. Փլվել, քանդվել։ ◆ Պատը նստեց։
Ծագում[խմբագրել]

Կազմված է նիստ արմատից և ել ածանցից: Նիստ արմատը հայերեն բառ, ծագել է հնդևրոպական նախալեզվի nizdo- ձևից, որը կազմված է ni մասնիկից, sed- նստել արմատի ստորին zd- ձայնադարձից:

Պարզ արմատը ներկայացնում են սանսկրիտ՝ सीदति, सद्, sīdāti, sad, նստել , զանդկերեն կամ զենգերեն (Ավեստայի լեզուն) had, հին պարսկերեն՝ had նստել, զանդկերեն կամ զենգերեն (Ավեստայի լեզուն) և հին պարսկերեն՝ hadiš բնակարան, պալատ, հունարեն՝ ἔζομαι` նստել, նստարան, կայան, լատիներեն՝ sedeo, նստում եմ, sedo, հանգստացնում եմ և այլն: Ni-ն պարունակող ձևեր են սանսկրիտ՝ निषीदति, nišīdati նստում է, नीड, nīḍá- դադար, կայան, թռչնի բույն, անգլերեն՝ nest, հին սլավոներեն՝ gnézdo, ռուսերեն՝ гнҌздо բույն և այլ բառեր::

Այս նույն արմատից են ծագում հայերեն ատյան, հեծնել բառերը:

Արտահայտություններ[խմբագրել]
  1. հացի նստել
  2. սեղան նստել
  3. պարապ նստել
  4. նստել-վերկենալ