ձեռքը դատարկ

Վիքիբառարան-ից
Jump to navigation Jump to search

Հայերեն դարձվածք

    1. ((հզվդ․) ձեռքը թափուր) առանց մի բան հասնելու, ձեռնունայն ◆ Մայրս մի անգամ գնաց Սմոլնի՝ հորս աշխատավարձն ստանալու: Սակայն...դատարկ ձեռքով վերադարձավ: դաս. ◆ Կազակները թողեցին գյուղը դատարկ ձեռքով: Ադ. ◆ Ու պարապ ձեռքով նորեն ետ կ'երթա: Համ. ◆ Էսպես շարունակ արաբ ծառաներ, / Հերթով կ'երթան, պարապ ձեռքերով միշտ ետ դառնալով: ն.տ. ◆ Երիտասարդ մը իրեն ետևեն պտըտեր է, իր սեռնյակը մտեր է, բայց ձեռքը թափուր դուրս չէր ելեր: (Գրիգոր Զոհրապ) ◆ Ինքյըն էլ տեռտակ ձեռքով հղե [«ուղի»] յա ըղնում բըդի [«դեպի»] երգինքյ: Թյունյուն պըելին ◆ համեմատության համար՝ Մահը չէր հասկանա, իբր, որ օտարի անվան տակ հայի տղա է ու ետ կդառնար ձեռքերը դատարկ: (ՀՄաթ) ◆ Ամպերն իրենց թանկագին բեռը կարող են թափել լճի վրա և թեթևացած ու «դատարկ ձեռքով» հասնել Լճավանի արտերին: ՎԱն.
    2. առանց մի բան ստանալու կամ տալու ◆ - Երբ թուրքը հայի տունն է մտնում, ձեռքը դատարկ չէ դուրս գալիս: (Նար-Դոս) ◆ - Իմ տուն ես եկել, դատարկ ձեռով քեզ ճամփու չեմ դնիլ: Մաթևոս Դարբինյան ◆ Անգլիերեն գրքույկը լույս տեսավ վերջապես: Գառնիկ պարապ ձեռքով չէր երթար Ամենրիկա: Անդրանիկ Ծառուկյան ◆ համեմատության համար՝ - Կմտնինք ու ձեռնադատարկ կելնինք դուրս: Մուշեղ Գալշոյան
    3. առանց մի բան բերելու ◆ Շատ անգամ տուն էր վերադառնում դատարկ ձեռքով և հրամայում իսկույն ուտելիք պատրաստել: ԱլՇ ◆ - Միակ լուրջ նվերն էր որ կը տանեի տունմ...: Հիմա ձեռքս պարապ պիտի երթամ: Վահրամ Մավյան ◆ «Քո վանին մեռնիմ, խելոք տղեն էն ա, / Որ դըրսիցը՝ հեչ ձեռը դատարկ չգա»: (Խաչատուր Աբովյան) ◆ Տավշոն իլե կարգով ավլամըշ նոնք [«նապաստակ կամ կաքավ որսանք»], տունը ծեռքընաս պարոպ չերթըլո համոր: Ֆընտըճագ
    4. առանց մի բան տալու՝ ընծայելու ◆ - Թե որ...դարդակ ձեռով գնացիր (մովրովի մոտ), իմացի՛, որ վերջին օրդ ա:: (Պերճ Պռոշյան)
    5. անփող, անկուտի, չունևոր ◆ Ձեռքերնիս դատարկ ու աչքերնիս կույր: (Վազգեն Շուշանյան) ◆ Օղտը (ուղտ) մին կապեկ՝ վեր (որ) ծրքընիս (ձեռքներս) տարտակ ա՜: Արամ Ղանալանյան ◆ Դատարկ ձեռքով նստած՝ զավակներին էլ մեծացրել: Լոռի ◆ - Գետինը չանգռելով կոշտացած են նրա ձեռքերը և միշտ դատարկ: Ահ. ◆ համեմատության համար՝ օտարության մեջ դատարկ ձեռքեր ունեցող գյուղացին ջան չի ասում - ջան լսում: Պողոս Մակինցյան
    6. անզեն ◆ Մհերը, ուրեմն, Սասնա տան Մհերը, հենց այստեղ, այս սարի վրա է առյուծին հանդիպել ու դատարկ ձեռքով ճղել առյուծին: Մուշեղ Գալշոյան ◆ - Թագը դատարկ ձեռքով չստացվիր [չը՛ստացվիր], թագը հզոր սուրի ծայրն է, հիմար կին: Պետրոս Դուրյան ◆ համեմատության համար՝ Քսանվեց տարի առաջ «մերած մածունը» դարձնել «մի կաթիլ մեղր»...ու դատարկ ձեռքով սուր ճոճել իրար դեմ: «Հայաստանի Հանրապետություն»

Աղբյուրներ[խմբագրել]

  1. Պետրոս Սարգսի Բեդիրյան, Հայերեն դարձվածքների ընդարձակ բացատրական բառարան, Երևան, «Երևանի Պետական Համալսարանի Հրատարակչություն», 2011։