կեղև
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/7b/Japanese_Maple_Bark_by_David_Shankbone.jpg/250px-Japanese_Maple_Bark_by_David_Shankbone.jpg)
Հայերեն
- ՄՀԱ՝ [kɛˈʁɛv]
Դասական ուղղագրութեամբ՝
վանկեր՝ կե•ղև
Ստուգաբանություն
[խմբագրել]Թերևս կ/խ հերթագայությամբ կամ ք > կ անցմամբ ծագում է հնդեվրոպական *(s)kel- «կտրել, անջատել» արմատից՝ *keleb- կամ *kel-ep-, մանավանդ որ բարբառներում կան կ-ի փոխարեն ք-ով և ւ-ի փոխարեն պ-ով, փ-ով, բ-ով տարբերակներ. սրանց հիման վրա կարող են վերականգնվել *քեղեւ/բ/փ հայկական բարբառային սկզբնաձևերը և վերականգնել *kel-eb(h)/p(h)- նախաձևերը. հմմտ. (s)kel-ep >՝ հին ներքին գերմաներեն scelifa, միջին վերին գերմաներեն, նոր վերին գերմաներեն բարբառային schelfe «կճեպ, թաղանթ», *skeleb>՝ միջին ներքին գերմաներեն shulpe, stholpe «թեփուկ, պատյան», դանիերեն kulp(e) «պատիճ, պատյան»։ Հյուբշմանը և Աճառյանը համարում են փոխառություն ասորերեն qəlāfā «թերթ», qəlaf «մորթազերծել, կեղևահանել» ձևերից, որոնք չէին կարող բարբառային այդքան տարբերակներ տալ։
Գոյական
- բույսի ցողունի, բնի և արմատի արտաքին շերտը՝ ծածկույթը, որ հեշտությամբ անջատվում է փայտանյութից ◆ Գարունը բացվելուն պես ծառերի չոր կեղևը մաշկում էր, քերում։ (Ակսել Բակունց)
- պտղի՝ հատիկի արտաքին մաշկը՝ ծածկույթը, կլեպ ◆ Մի խոշոր, կեղևը վառված, սևացած կարտոֆիլ գլորեց քարտուղարի ոտքերի տակ։ Սերո Խանզադյան
- ձվի՝ ընկույզի և այլնի արտաքին պինդ ծածկույթը, կճեպ ◆ Նա հուպ տվեց ընկույզը, կեղևը երկու մասի բաժանվեցավ։ (Րաֆֆի)
- հացի՝ գաթայի և այլնի երեսի չոր շերտը ◆ Այնտեղ կար միայն թույլ թեյ և մի պատառ հացի կեղև: Թարգմ
- զանազան կարգի ուտելեղենների արտաքին թաղանթե ծածկույթը ◆ Երշիկի կեղև:
- որևէ կարգի հեղուկի երեսին կապած թաղանթը՝ պինդ շերտը ◆ Լճի սառցե կեղև:
- (փխբ․) որևէ բանի արտաքին պատյան ◆ Մի՞թե այդ անփույթ ու խայտուն կեղևին տակ խորունկ հոգի մը կա պահված։ Լևոն Շանթ
- (փխբ․) արտաքին տեսք՝ կերպարանք՝ երևույթ ◆ Քնքուշ սերն էլ է ծածկվում մի արտաքին ցուրտ կոշտության կեղևով: Հովհաննես Հովհաննիսյան
- (պաշտանվ․) տե՛ս պատյան
- (խոհր․) որոշ մթերքների ջերմամշակման գործընթացում պատրաստի մթերքի վրա առաջացած տարբեր երանգների, հաստատության կեղև, նաև՝ բանջարեղենի, մրգերի և այլնի արտաքին պաշտպանական շերտ
- (գյուղտնտ․) (անտառ․) բարակ շերտ
Հոմանիշներ
[խմբագրել]- կտվոն (ժղ․)
- կլեպ, պատյան, պատիճ, (ժղ․)՝ կճեպ, կպեճ, պաճուկ, բաճիճ, փոճոկ, փեճեկ, խեճեպ, խռճեկ, փուր, փոփոկ, կղեղ, ոզոխ, մաշկ, թաղանթ, բուճուճ, բրջուկ, կտև, ծանծ, թեփ, ծնծո, ծնծոց
- կողինձ, կողունձ
- խեջուր, կլեպ, կճեպ
- կոտ, խեցի, պատյան
Արտահայտություններ
[խմբագրել]- կեղև բռնել - տե՛ս կեղևակապել
- կեղև կապել - տե՛ս կեղևակապել
- կեղևը հանել - տե՛ս կեղևահանել
Թարգմանություններ | |
|
Աղբյուրներ
[խմբագրել]- Էդուարդ Բագրատի Աղայան, Արդի հայերենի բացատրական բառարան, Երևան, «Հայաստան», 1976։
- Հրաչյա Աճառյանի անվան Լեզվի Ինստիտուտ, Ժամանակակից հայոց լեզվի բացատրական բառարան, Երևան, «Հայկական ՍՍՀ Գիտությունների Ակադեմիայի Հրատարակչություն», 1969։
- Աշոտ Մուրադի Սուքիասյան, Հայոց լեզվի հոմանիշների բառարան, Երևան, «Հայկական ՍՍՀ Գիտությունների Ակադեմիայի Հրատարակչություն», 1967։
- Աշոտ Մուրադի Սուքիասյան, Հայոց լեզվի հոմանիշների բացատրական բառարան, Երևան, «Երևանի Պետական Համալսարան», 2009։
- Սերգեյ Աշոտի Գալստյան, Դպրոցական բառակազմական բառարան (Դպրոցական մատենաշար) (խմբ. Հովհաննես Զաքարյան), Երևան, ««Զանգակ-97» հրատարակչություն», 2011 — 230 էջ, ISBN 978-99941-1-933-2։
- Դ․Ս․ Չիլինգարյան, Ե․Լ․ Երզնկյան, Պաշտպանական-անվտանգային տերմինների հայերեն-ռուսերեն-անգլերեն բացատրական բառարան, Գյումրի, «ՀՀ ՊՆ ռազմավարական հետազոտությունների ինստիտուտ», 2015 — 1196 էջ։
- Սերգեյ Ավագյան, Հայերեն-անգլերեն-ռուսերեն խոհարարական բացատրական բառարան, Երևան, «ԴԱԼԼ», 2009 — 240 էջ։
- Հարությունյան Լ․ Վ․, Թանգամյան Տ․Վ, Զավարյան Է․ Լ․ և ուրիշներ, Բուսաբանական տերմինների ռուս-հայերեն բացատրական բառարան, Երևան, ««Հայբուսակ»», 2002 — 272 էջ։
- Մ․Խ․ Պողոսյան, Ֆրանսերեն-հայերեն ագրոէկոլոգիական և անտառագիտական տերմինների համառոտ բառարան (ՀԳԱ), Երևան, 2005 — 144 էջ։
- Ձայնային ֆայլ չունեցող հայերեն բառահոդվածներ
- Հայերեն բառեր
- Հայերեն գոյականներ
- Քաղվածք/Ակսել Բակունց
- Քաղվածք/Սերո Խանզադյան
- Քաղվածք/Րաֆֆի
- Հայերեն բառեր փոխաբերական իմաստով
- Քաղվածք/Լևոն Շանթ
- Քաղվածք/Հովհաննես Հովհաննիսյան
- Հայերեն բառեր պաշտպանական-անվտանգային իմաստով
- Հայերեն բառեր խոհարարական իմաստով
- Հայերեն բառեր գյուղատնտեսական իմաստով
- Հայերեն բառեր անտառագիտական իմաստով
- Հայերեն բառեր ժողովրդական իմաստով
- Բառեր «Արդի հայերենի բացատրական բառարան» գրքից
- Բառեր «Պաշտպանական-անվտանգային տերմինների հայերեն-ռուսերեն-անգլերեն բացատրական բառարան» գրքից
- Բառեր «Հայերեն-անգլերեն-ռուսերեն խոհարարական բացատրական բառարան» գրքից
- Բառեր «Բուսաբանական տերմինների ռուս-հայերեն բացատրական բառարան» գրքից
- Բառեր «Ֆրանսերեն-հայերեն ագրոէկոլոգիական և անտառագիտական տերմինների համառոտ բառարան» գրքից