բուռ

Վիքիբառարան-ից
Jump to navigation Jump to search

Հայերեն

Դասական ուղղագրութեամբ՝

վանկեր՝ բուռ 

բուռ1[խմբագրել]

Ստուգաբանություն[խմբագրել]

Փոխառություն սեմական աղբյուրից (միջնորդված). հմմտ. ակկադերեն pūlu(m), որից՝ հունարեն πώρος՝ «տուֆ»:

Գոյական

  1. (հնք․) մի տեսակ կրային կարծր հող, որ կրակի մեջ այրվելով տալիս է գաջ (գիպս)
  2. Սեբաստիա` պատ ծեփելու գաջ, կիր

Հոմանիշներ[խմբագրել]

  1. կիր (հնք․)
  2. տե՛ս գաջ

Արտահայտություններ[խմբագրել]

  1. բուռ սպիտակ - ճեփ-ճերմակ (մազերի համար)
  2. բռան աղվես - բարակ, երկարահասակ, նիհար մարդ
  3. Սեբաստիա` բռան ծահրին - կրային հողերում բուսնող ծոթրին

բուռ2[խմբագրել]

Ստուգաբանություն[խմբագրել]

Բնիկ հնդեվրոպական՝ * bhōr- կամ * bhōr-no-՝ * bher- «բերել, տանել» արմատից, որտեղից՝ բերել, բեռն. հմմտ. հին հնդկերեն bharitra-m «ձեռք», հունարեն հուն., լատիներեն fur «գող»:

Գոյական

  1. Զեյթուն` ձեռքի միջին փոսորակը, որ ստացվում է կուչ բերելով և մատներն իրար հպելով
  2. այն քանակությունը կամ ծավալը, որ կարելի է բռի մեջ տեղավորել
  3. երկու ձեռքի ափերի միացումով ձևացող կուցը

Արտահայտություններ[խմբագրել]

  1. բռի մեջ աղ չլինել, բռի միջին աղ չլինել - արածը չգնահատվել, երախտիքը չիմանալ
  2. բռիցը հոտ հանել, առնել - կանխագուշակել ◆ Ա դե եսիմ, է․․․ բռիցս հոտ եմ առել, որ իմանամ, ինձ էլ Մուքելի տղան ասաց։ (Ակսել Բակունց)
  3. բռումը հուպ տալ - իրավասության տակ պահել, ձեռքում լինել, կախում ունենալ ◆ Դրանք բռնումս հուպ տված են․․․ ասում էր Խուդոն։ (Պերճ Պռոշյան)
  4. բռան մեջ լինել, մնալ, պահել, հավաքել, անել - մեկին ենթարկված, մեկից լիովին կախված ◆ Դե, հիմա ողջ գյուղը կհավաքեն իրանց բռան մեջ, այնպես․․․ որ մեկն էլ ծպտուն չհանի։ Սերո Խանզադյան ◆ Շողոն մարդին իր բռան մեջ էր առել։ Քաջ Նազարը մին էլ տեսնում է՝ աշխարհքը իր բռան մեջ։ Հովհաննես Թումանյան
  5. բռանը մտիկ տալ - մեկի ձեռքին նայել, նրա օգնությանը սպասել
  6. բուռ անել, լինել -
    1. կուց անել, երկու ձեռքի ափերը իրար կպցնելով՝ գոգավոր փոս առաջացնել ◆ (Նա) եթե մի անգամ ձեռքերը բուռ աներ և կռանար այդ հստակ ջրի վրա, խմեր, խմեր կում-կում։ (Ակսել Բակունց)
    2. Սիվրիհիսար` հասկանալ, ըմբռնել ◆ Խելքս բուռ չի անում։ (Ձեռագիր)
    3. ամաչել ◆ Երբ բոլորի մոտ նրա ստերը բռնեցի, նա բուռ եղավ և կարմրեց։ (Ձեռագիր)
    4. զգալ, տեսնել ◆ Ծերացել եմ, աչքս բուռ չի անում։ (Ձեռագիր)
    5. Խոտուրջուր, Սեբաստիա` գարի, խոտ, վիկ և այլն ձեռքի մեջ հավաքելով քաշել, պոկել ◆ Ինկած խոտերդ բուռ էրա։ (Մ․Հաճյան)
  7. բուռը ածել - բռի մեջ հավաքել, իրավասության տակ առնել ◆ Կեսուրը տան բոլոր գործերը բուռը ածել է։ (Կարապետ Գաբիկյան)
  8. բուռը բան դնել - կաշառք տալ ◆ Ուզում է, որ բուռը մի բան դնես։ (Ստեփանոս Մալխասյանց)
  9. բուռ բոլորվել, բուռը բոլորվել - հնազանդվել, ենթարկվել ◆ Ինչ անում ենք, էս տղան բուռ չի բոլորվում։ (Ձեռագիր)
  10. Արարատյան, Նոր Ջուղա` բուռը դնել, կոխել - ներկայացնել ◆ Երբ այդ բոլորը նրա բուռը դրի, ձայնը կտրեց ու սսկեց։ (Ձեռագիր) ◆ Սարի չափ սիրտս բուռդ եմ կոխել։ (Պերճ Պռոշյան)
  11. բուռը հավաքել - հնազանդեցնել, ենթարկել, իրենը դարձնել, սեփականել ◆ Թուխինք Թորին․․․ հանդի կեսը զավթել ա, սաղ գեղը բուռը հավաքած՝ դորն ուզում ա, դենը քշում ա։ Հովհաննես Ճուղուրյան ◆ Հոռոմը մարդին բուռն ա հավաքել, էլ խմում չի։ (Ձեռագիր)
  12. բուռը մտնել - մեկի իշխանությանը ենթարկվել, հնազանդվել, հպատակվել ◆ Տեսա՞ր, ոնց մտավ բուռը։ (Սահակ Ամատունի)
  13. Սեբաստիա` բուռ մը մարխ -
    1. վառված մարխ
    2. (փխբ․) չարաճճի՝ կրակուբոց երեխա
  14. Սեբաստիա` (փխբ․) բուռ մը մարխով երեսը չերևնար կոր - շատ տխուր է, վհատված է
  15. բուռ մը չեչ դառնալ - խիստ նիհարել, հյուծվել ◆ Ան աժդահար մարթը բուռըմ չեչ է դառցե։ (Ձեռագիր)
  16. մի բուռ - քիչ ◆ Մի բուռ ժողովուրդ ենք մնացել։ (Ձեռագիր)
  17. մի բուռ դառնալ - փոքրանալ, կծկվել ◆ Խեղճ հալիվորը դարդիցը մի բուռ ա դառել։ (Ձեռագիր)

բուռ3[խմբագրել]

Ածական

  1. քիչ, աննշան, փոքրաթիվ

Հոմանիշներ[խմբագրել]

  1. ափ
  2. կուց, ափկից, կից, կիցք, ագուռ (հնց․)

Արտահայտություններ[խմբագրել]

  1. բուռը (մի) բան դնել, լցնել - կաշառել
  2. բուռն առնել - իր իշխանության տակ առնել, հպատակեցնել, ամբողջովին իրեն ենթարկեցնել
  3. բուռը մտնել - ենթարկվել, հպատակվել
  4. բուռը հավաքել
    1. իրեն ենթարկել, իր կամակատարը դարձնել
    2. ճնշել, նեղել, կեղեքել
  5. բռան մեջ - տե՛ս ենթակա, հպատակ
  6. բռան մեջ առնել (հավաքել, պահել)
    1. տե՛ս ենթարկել
    2. տե՛ս սանձել
  7. բռից հոտ առնել - տե՛ս գուշակել
  8. բռով ջուր վերցնել
  9. մի բուռ ալյուր
  10. մի բուռ
  11. մի բուռ դառնալ
  12. բուռ-բուռ

բուռ4[խմբագրել]

Ստուգաբանություն[խմբագրել]

Գոյական

  1. Արամո, Մուշ, Վան, Ուրմիա` բռնակ (սրի, գութանի, արորի, մաճի, մարկոսի և այլն) ◆ Մարկոսի բուռը վերցրու ձեռդ, պինդ քաշի, որ թումբ կապենք։ (Սահակ Ամատունի) ◆ Մեջքդ բարակ, խանչալի բուռ։ (Սահակ Ամատունի)

Հոմանիշներ[խմբագրել]

Արտահայտություններ[խմբագրել]

Թարգմանություններ[խմբագրել]

բուռ5[խմբագրել]

Ստուգաբանություն[խմբագրել]

Գոյական

  1. Բաղեշ, Մոկս` վառելու խռիվ, կպչան ◆ Նաֆթ ափսուս ի, քացեք բուռ բերեք։ (Ձեռագիր)
  2. Նոր Նախիջևան` կառչող բույսերի արձակած թելը, որով փաթաթվում են այլ բույսերի
  3. Խարբերդ, Մոկս, Սիվրիհիսար` տրցակ, փունջ

Հոմանիշներ[խմբագրել]

Արտահայտություններ[խմբագրել]

Թարգմանություններ[խմբագրել]

Աղբյուրներ[խմբագրել]