իրավունք

Վիքիբառարան-ից

Հայերեն

Արտասանություն

Գոյական

Megaphone.svg Արտասանություն

ՄՀԱ: []

Վանկեր՝ ի•րա•վունք 

Ստուգաբանություն[խմբագրել]

  1. պետության կողմից սահմանվող ու պաշտպանվող և հասարակական հարաբերությունները կարգավորող իրավական նորմաների ամբողջությունը, որ արտահայտում է տիրող դասակարգի կամքն ու շահերը ◆ Նա կռվում է հիմա ուրիշ տեսակ հայրենիքի համար, ուրիշ տեսակ ազատության և իրավունքների համար: (Ավետիք Իսահակյան) ◆ Իրավաբանական գիտություններն ուսումնասիրում են պետության և իրավունքի ձևերի ծագման և զարգացման օրենքները: (Դասագիրք) ◆ Ճորտատիրական իրավունք: ◆ Սոցիալիստական իրավունք:
  2. հասարակության կառուցվածքի, կյանքի ու գործունեության այս կամ այն բնագավառին վերաբերող, պետւթյան օրենքների ու որոշումների ամբողջությունը ◆ Հողային իրավունք, ◆ Քաղաքացիական իրավունք: ◆ Քրեական իրավունք: ◆ Աշխատանքային իրավունք:
  3. իրավական նորմանների օրենսդրական արտահայտւթյունն ուսումնասիրող գիտությունը, ինչպես և առանձին գիտակարգերը ◆ Քրեական իրավունքի դասընթաց: ◆ Առաջին ժամը քրեական իրավունք է: ◆ Դասախոսություն վարչական իրավունքից: ◆ Քաղաքացիական իրավունքի մասնագետ:
  4. մեկին, մի բանի տրված ազատություն, գործելու հնարավորություն, որը երաշխավորվում է պետական կամ այլ կարգի օրենքներով ու վորոշումներով ◆ Սոցիալական ապահովության իրավունք
  5. պաշտոնական թույլտվություն, արտոնություն որևէ կարգի պարտականություններ կատարելու որևէ բանով զբաղվելու, որևէ պաշտոն գրավելու ◆ Դատարանի վճռով նա զրկված է առևտրի ցանցում աշխատելու իրավունքից: (Սով. Հայ.) ◆ Կարծիք էր հայտնում, թե Մարկով երկրորդի ճառից հետո զեմստվոյի իրավունքները կսահմանափակվեն: (Ակսել Բակունց) ◆ Յուրաքանչյուր առևտրական տունն իր մահալում մենաշնորհ իրավունքով գնում էր բուրդ, ցորեն, անասուն, յուղ, պանիր: (Ակսել Բակունց)
  6. (նոր խսկց), ավտոմոբիլ, մոտոցիկլետ վարելու իրավունքի փաստաթուղթ, վարորդական իրավունքի փաստաթուղթ, տեսուչը խլեց նրա իրավունքը և պարտավորեցրեց ներկայանալ ավտոտեսչություն Ե ◆ Տեսուչը խլեց նրա իրավունքը և պարտավորեցրեց ներկայանալ ավտոտեսչություն: (Մամուլ)
  7. որևէ ձևով գործելու ազատություն, արտոնություն, ◆ Նա շատ մեծ իրավունքներ է բանեցնում: ◆ Նրա իրավունքն է կոչվել խմբագիր, իսկ պարտականությունը՝ անմռունչ հպատակվել: (Մուրացան) ◆ Դատարանի վճռով նա զրկված է առևտրի ցանցում աշխատելու իրավունքից: (Մամուլ) ◆ Այժմ ազատ իրավունք վայելում է ամեն կին: (Րաֆֆի) ◆ Եղեգնաձորի դաշտերում գարունը մտել է իր իրավունքների մեջ: (Մամուլ) ◆ Կամաց-կամաց մարում էին ձայները և գիշերը տիրաբար մտնում էր իր իրավունքների մեջ: (Վիգեն Խեչումյան)
  8. հիմք, օրինական պատճառ, հիմունք ◆ Լիակատար իրավունք ունենք այդպես մտածելու: ◆ Ինչ իրավունքով ես դու իմ երեխային ծեծել: ◆ Արդար իրավունքով և տերության միջոցով ազատել այս ողորմելի որբ և այրի կնոջը: (Ակսել Բակունց) ◆ Էլ չասես, թե քեզ հետ առանց իրավունքի վարվեցի: (Հովհաննես Թումանյան)
  9. թույլտվություն, արտոնություն ◆ Առանց իրավունքի սենյակս չմտնեք: (Ստեփան Մալխասյանց) ◆ Ատյանում առաջին անգամ իրավունք է կարդալ միմյան արքայի առաջ: (Դերենիկ Դեմիրճյան) ◆ Մեր ավագն ասում է դեռ իրավունք չի: (Դերենիկ Դեմիրճյան) ◆ Իրավունք է սպարապետին ժողովել նախարարական զորագնդերը: (Դերենիկ Դեմիրճյան) ◆ Մեհտի խանը սկսեց ավելի իրավունքներ բանեցնել, քան թե որ ուներ առաջ: (Րաֆֆի) ◆ Եթե կբաժանվի այժմյան կնոջից, իրավունք ձեռք կբերի ամուսնանալ մի հայ աղջկա հետ: (Շիրվանզադե) ◆ Ցրվեցեք, ապստամբներ: Ով է ձեզ իրավունք տվել հավաքվել: ◆ Հույս ունեմ, որ դուք իրավունք կտաք համբուրվել ձեզ հետ: (Րաֆֆի) ◆ Իրավունք ունիս: ◆ Ուրեմն առաջ ժողովրդի բարեկենդանության կենացը:Ես ինձ իրավունք եմ վերապահում այդ բանը ձեզ ասելու:
  10. այն, որին տիրանալու, ունենալու իրավասու է մեկը: ◆ Անպիտան աշխարհ, որ թումբ է դնում իրավատերի և նրա արդար իրավունքի մեջ: (Շիրվանզադե) ◆ Այն հայը, որ տիրապետ է անվանում նրան, մի դավաճան է, իսկ դավաճանին իրավունք ունի մեռցնել առաջին զինվորը: (Մուրացան) ◆ Ինքն էլ իրավունք ուներ տեղեկագիր մը տալու: (Երվանդ Օտյան) ◆ Ճշմարտություն խոսելուս համար ոչ ոք ունի իրավունք ինձ դատապարտելու: (Մուրացան) ◆ Ձեզանից, որպես ազնվատոհմ կանանցից, ավելի իրավունք ունեն պահանջել այդ: (Րաֆֆի) ◆ Վեճը նորոգվեցավ տիկին, բայց այս անգամ իրավունքը ձեր ամուսնու կողմն է: (Մուրացան)
  11. վարձ, վարձատրություն կամ բաժին, որ օրինական կերպով հասնում է մեկին (ժղ․) ◆ Ահմադը թուրք է, մեր ծառան էր… Հիմի իր իրավունքը առավ ու գնաց: (Հովհաննես Թումանյան) ◆ Իմ իրավունքս առատորեն վճարեցին առանց սակարկելու: (Երվանդ Օտյան)
  12. արդարություն (ժղ․) ◆ Այս իրավունք է, որ դուք այսպես վարվեցաք ինձ հետ: (Րաֆֆի) ◆ Իրավունքը ուժ է միայն, վայ ընկնողին հազար վայեր: (Ավետիք Իսահակյան) ◆ -Ես հավատում եմ, -պատասխանեց երիտասարդը, - և մասամբ իրավունք եմ տալիս քո դժգոհությանը: (Րաֆֆի) ◆ Այո, այո, իրավունք ունիք, ընդմիջեց նրան Տոնապետյանցը , - դուք կամենում եք ասել՝ ինչու ուրեմն խստացան ձեզ, այնպես չէ: (Մուրացան)
  13. ընդունված կարգ, սովորույթ (ժղ․) (հնց․) ◆ Իրավունք եմ առնելու՝ քաղաք գնամ:
  14. իշխանություն, գերիշխանություն ◆ Բարձրացիր, Հռոմ, իրավունքներդ կորցնում ես դու: (Հովհաննես Թումանյան) ◆ Ուր որ նիզակդ հասնի, հոն իրավունքիդ ըլլա գիծ: (Դանիել Վարուժան) ◆ Նա «Ջալալեդդինը» սկսեց տպագրել առանց ինձանից իրավունք խնդրելու: (Րաֆֆի) ◆ Խորհրդի նախագահին Օսեփն առաջարկել էր դիմում տալ կառավարության և իրավունք խնդրել գյուղի հարկը գյուղում բաժանելու: (Ակսել Բակունց)
  15. վստահություն, համարձակություն ◆ Մի օր Բեաթրիսը մտերմության իրավունքով դիմեց ինձ: (Սիլվա Կապուտիկյան) ◆ Սիրող հովանավորի իրավունքով հորդորում էր Շուշանիկին խելքի գալ: (Շիրվանզադե)
  16. շահերը ◆ Երդվում եմ պատվովս, որ ես ձեր բոլորի իրավունքի պաշտպանը և ձեր վիճակի բարելավության պատճառ պիտի դառնամ: (Շիրվանզադե) ◆ Ցավալի է ինձ համար, որ նա այցելում է այդ ստորին վայրերը. բայց իրավունք չէի համարում համոզել նրան թողնելու այդ տեղերը:
  17. որևէ բան պարտականություն համարել ◆ Մայիսյանը չափազանց ճշտություն սիրող մարդ էր, մանավանդ այն պարտականությունների մեջ, որ ինքը իրավունք էր համարում ուրիշներից պահանջելու: (Րաֆֆի)
  18. որևէ բանի արժանի լինել ◆ Նստիր, տեր սպարապետ, քո առաքելությունը այնքան մեծ է, որ դու իրավունք ունես վայելելու իմ ամենախորին հարգանքը: (Րաֆֆի)
Հոմանիշներ[խմբագրել]
  1. իշխանություն, իրավասություն, իրավություն (հնց․)
  2. օրենք
Արտահայտություններ[խմբագրել]
  1. իրավունք տալ
  2. # թույլ տալ, արտոնել, հնարավորություն տալ մի բան անելու
  3. # իրավացի գտնել, արդարացնել
  4. իրավունքը տալ (մեկի) - հասանելիքը, պահանջը, վարձը տալ վճարել
  5. իրավունքը թրի ծայրին լինել - իրավունքը ուժին, ուժեղին պատկանել
  6. իրավունքի սուբյեկտ - անձ, որը իրավունքների և պարտականությունների կրող է կամ կարող է լինել այդպիսին (իրավբ.)
  7. իրավունքի նորմա(ներ) - տվյալ հասարակության մեջ իշխող դասակարգի կամքն արտահայտող և պետության ստիպողական ուժով պաշտպանվող վարքագծի կանոն(ներ)-ը
  8. իրավունքները ձևակերպել - օրինականացնել, օրինական կարգով վավերացնել
  9. իրավունք առնել
  10. իրավունք համարել
  11. իրավունք ունենալ

Աղբյուրներ[խմբագրել]