լիզել

Վիքիբառարան-ից
Jump to navigation Jump to search

Հայերեն

Դասական ուղղագրութեամբ՝ լիզել

վանկեր՝ լի•զել 

Ստուգաբանություն[խմբագրել]

Բնիկ հնդեվրոպական՝ *leig՛h- «լիզել» արմատից. հմմտ. հին հնդկերեն lihati «լիզում է», հունարեն λειχω, լատիներեն lingō, հին սլավոներեն lizati «լիզել»

Բայ

  1. լեզուն մի բանի քսել մաքրելու՝ սրբելու համար, լեզվով մաքրել ◆ Կովը շուտ-շուտ գոմի դռանն էր նայում, հորթուկին լիզում։ (Ակսել Բակունց) ◆ Իմ աստվածները հարալեզ լիզում են արդ նրան։ (Նաիրի Զարյան)
  2. լեզուն քսելով ուտել մի բան, լպստել ◆ Վիթխարի եզ մի… հանկարծ գա՝ լիզի մի ողջ հարդի դեզ։ Եղիշե Չարենց
  3. թեթևակի քսվել, շոշափել
  4. (փխբ․) լավ մաքրել, մաքրելով փայլեցնել ◆ Արջը թաթը կոխում է կավով ծեփաց քթոցի մեջ, լիզում մեղրը, գայլը լիզում է գառան տաք արյունը։ (Ակսել Բակունց)
  5. (խսկց․) հաճախակի՝ շատ համբուրել, պաչպչել, պաչպչորել ◆ Շաչող դաժան մրրիկ մի ահեղ լիզեց լեզվով իր տոչոր… երկիր քո հին։ Եղիշե Չարենց ◆ Գարնանից ի վեր չէր եկել ոչ մի անձրև, որպեսզի լիզեր կավը կավը դրանց վրայից։ (Մկրտիչ Արմեն)
  6. (փխբ․) շողոքորթել, ստորաքարշել ◆ Իսկ քարերը մթիս ընդերքում ոչ անձրև են տեսել, ոչ մշուշն է լիզել նրանց։ (Ակսել Բակունց) ◆ Ցուրտ խոնավ քամին լիզում էր նրա դեմքը։ Եղիշե Չարենց
  7. (փխբ․) սրբել-տանել, մաքրելով՝ քշելով վերացնել ◆ Շաչող դաժան մրրիկ մի ահեղ լիզեց լեզվով իր տոչոր… երկիրը քո հին: Եղիշե Չարենց
  8. (փխբ․) ուտելի՝ ամանը ամբողջովին մաքրել կպած ոչինչ չթողնելով, ուտելով մաքրել
  9. (խսկց․) շատ տիրել ◆ Միմիանց լիզում են։
  10. (փխբ․) քծնել, ստորաքարշություն անել ◆ Նա քծնումէ, լիզում, ուզում է, որ ես ել քծնեմ, լիզում։ Դերենիկ Դեմիրճյան

Հոմանիշներ[խմբագրել]

  1. լպստել, մաքրել, լափել
  2. համբուրել, պաչպչել

Արտահայտություններ[խմբագրել]

  1. թեփշի լիզել, թքածը լիզել, ոտքերը՝ գարշապարը լիզել-տես կապակցությունների առաջին բառերի տակ
  2. մեկի ոտքը՝ փեշերը լիզել
    1. քծնել, շողոքորթել, մեկի առաջ սողալ ◆ ինչո՞ւ փայփայել չքավոր մարդուն, ո՛չ, շողոքորթի մեղրածոր լեզուն անմիտ պերճության ոտքը թող լիզել։ Թարգմ
    2. թախանձագին խնդրել՝ աղաչել

Աղբյուրներ[խմբագրել]