գեշ

Վիքիբառարան-ից

Հայերեն

Դասական ուղղագրութեամբ՝

Վանկեր՝ գեշ 

Ստուգաբանություն[խմբագրել]

Թերևս փոխառություն իրանական աղբյուրից. հմմտ. զենդերեն vaeša «փտել, նեխել»:

Գոյական

  1. կենդանու դիակ, լեշ
  2. Արարատյան, Ղարաբաղ, Նոր Բայազետ, Կարին, Վան` տգեղ ◆ Հեղնարն իմ աչքումն էդքան գեշ չի: (Պերճ Պռոշյան) ◆ Էդղըդա գեշ զադ կըլի, որ դա յա: (Ձեռագիր) ◆ Գիշու հաց կի, խորոտկի ծոց պառկի: Ահ

Ածական

  1. (արևմտհ․) Ղազախ, Կարին, Մուշ, Պոլիս, Խարբերդ, Սեբաստիա` վատ ◆ Էն օրը շատ գեշ օր էր: (Ջավախեցի) ◆ Գեշ խաբարը թեզ տեղ կհասնի: առած ◆ Աղջկա գեշը չը տեսանք, հարսի՝ լավը: առած
  2. Արարատյան` վտանգավոր ◆ Մին ասի՝ ետևիցը գնամ, մին էլ ասի՝ անեծք չար սատանին, վիրավոր արջը գեշ է, կը բռնի, կը փչացնի: Հովհաննես Թումանյան
  3. Պոլիս` չարագուշակ, չար, ձախորդություն բերող ◆ Գեշ բերան մի բանար: (Հրաչյա Աճառյան)
  4. Պոլիս` անբարոյական ◆ Գիտեմ, դատաստանին առջև հաստատվեցավ կնոջը գեշ վարքը, ու երեք ամիս կա, որ զավակները ձեռքեն առին: (Գրիգոր Զոհրապ) ◆ Սա դիմացի կնիկը գեշ է եղեր, գեշերու կերթա: (Հրաչյա Աճառյան)

Հոմանիշներ[խմբագրել]

  1. տե՛ս լեշ
  2. տե՛ս վատ
  3. տե՛ս տգեղ

Արտահայտություններ[խմբագրել]

  1. գեշ աչք - չար աչք
  2. գեշ աչքով նայել - վատ աչքով նայել
    1. վատ վերաբրվել, չսիրել
    2. տարփական հայացք գցել, վատ նպատակներ ունենալ
  3. գեշ երթալ - գործերը վատ գնալ
  4. գեշ զրուցել՝ խոսել՝ լսել - չարախոսել, վատաբանել
  5. գեշ ըլլալ - իրեն վատ զգալ
  6. գեշ մարդ ըլլալ - վատամարդ լինել՝ դառնալ ◆ Խոսքին մեջը ինկնողը գեշ կըլլա: (Գուրգեն Մահարի)
  7. գեշի տարվել - վատ բան համարվել, վատ մտքով հասկացվել
  8. գեշ բռնել - Առտիալ` պարսավել, պատժվել
  9. գեշ դրացին մարդը հաջաթին տեր կանե - Եվդոկիա, Սեբաստիա` վատ հարևանը միշտ մերժելով՝ մարդուն գործիքի տեր կդարձնի
  10. գեշ լեզուն ածելուց սուր է - վատ խոսքն ավելի է ազդում, քան սուր գործիքի կտրածը
  11. գեշ խոսք - վատ՝ անվայել խոսք
  12. գեշ կուռթ - Պարտիզակ` (փխբ․) կռվարար՝ կռվասեր կին
  13. գեշ ճամփա երթալ - Սեբաստիա` անբարոյական լինել
  14. գեշ մոզին նախրի անուն կգցե՝ կավիրա - մի վատը բոլորի անուն՝ հեղինակությունը կգցի
  15. գեշ յարա - Սեբաստիա` փտախտ
    1. վեներական հիվանդություն
  16. գեշ պահողը գողուն ընկեր ա - Ալաշկերտ` վատին՝ վատ բաը հովանավորողը մեղսակից է հանցանքին
  17. գեշ օդ - վատ՝ անբարենպաստ եղանակ
  18. գեշը պատի հիմ կմնա - Սեբաստիա` լավ մարդիկ մեռնում են, վատերը՝ մնում, վատը հիշվում է
  19. գեշն ի գեշ նայել - Ակն` վատ աչքով՝ մտքով նայել, վատ հայացքով նայել (կնոջը)

Աղբյուրներ[խմբագրել]