եղջյուր

Վիքիբառարան-ից
Horning glory! (2502343147).jpg

Դասական ուղղագրութեամբ՝ եղջիւր

Վանկեր՝ եղջ•յուր 

Ստուգաբանություն[խմբագրել]

Բնիկ հնդեվրոպական, բայց վերականգնումը դժվարությունների է հանդիպում. *k՛er- «վերնամաս, գլուխ, եղջյուր, գագաթ» արմատից ենթադրված *k՛reuer- կամ *k՛reuro- նախաձևի դեպքում ենթադրում է *k՛r-ի նույնպիսի զարգացում, ինչպես *bhr-ի դեպքում (աղբյուր և եղբայր բառերում), որ քիչ հավանական է. անհավանական է նաև խեթերեն *karauar «եղջյուր» և հայերեն եղջյուր բառերի համար *ghr-ով նախաձևի վերականգնումը (փոխանակ *k՛r-ով նախաձևի):

Գոյական

  1. պինդ` ոսկրային կազմությամբ ցցունք որոշ կենդանիների գլխի վրա, պոզ, կոտոշ ◆ Դռան ճակատին մեխել են պախրայի գլուխը՝ ճյուղավոր եղջյուրներով: (Ակսել Բակունց) ◆ Ուռենիների թավուտներից դուրս հարձակվեցավ մի ահագին եղջերու ծանր, բազմաճյուղ եղջյուրներով: (Րաֆֆի) ◆ Դռան ճակատին մեխել են պախրայի գլուխը՝ ճյուղավոր եղջյուրներով: (Ակսել Բակունց)
  2. եղջերյա անոթ` գինի խմելու համար ◆ Մելանյան գինի խմելու եղջյուրներն էր մաքրում: (Րաֆֆի) ◆ Մելանյան գի նի խմելու եղջյուրներն էր մաքրում: (Րաֆֆի)
  3. եղջերյա փող, եղջերափող ◆ Որքան զվարճալի են փչում այդ երկար շեփորներն ու եղջյուրներն այսօր: (Վրթանես Փափազյան) ◆ Որքան զվարճալի են փչում այդ երկար շեփորներն ու եղջյուրներն այսօր: (Վրթանես Փափազյան)
  4. (փխբ․) առարկայի դուրս ցցված մաս` ցցունք ◆ (Հեռախոսափողի) բութ եղջյուրները ցցվել էին խլացած ականջների նման։ (Սերո Խանզադյան) ◆ Հանկարծ նրա աչքին ընկավ լուսնի նորածին եղջյուրը: (Րաֆֆի) ◆ Լուսնի եղջյուրն ընկավ լճին, ճոճած ուռին վարանոտ: (Շուշանիկ Կուրղինյան)
  5. (փխբ․) նորալուսնի եղջյուրաձև շերտը ◆ Հանկարծ նրա աչքին ընկավ լուսնի նորածին եղջյուրը: (Րաֆֆի) ◆ Լուսնի եղջյուրն ընկավ լճին, ճոճաց ուռին վարանոտ: (Շուշանիկ Կուրղինյան) ◆ Երկու բարակ շղթաներ ամրացված էին բոլորտիքով անցնելով դեպի ծոծրակը, այնտեղ փակվում էին արծաթյա -արմանդներով: (Րաֆֆի)
  6. եղջերենու պտուղը
  7. (բժշկ․) եղջյուրաձև անոթ, որ օգտագործվում է արյուն առնելիս

Հոմանիշներ[խմբագրել]

  1. կոտոշ, պոզ (ժղ․)
  2. բողկուկ
  3. եղջրանոթ, պոզանոթ, պոզ
  4. եղջերափող, եղջերափողակ, շեփոր, գալարափող
  5. ցցունք
  6. չանչափ (ժղ․)

Արտահայտություններ[խմբագրել]

  1. եղջյուր ածել
    1. հոխորտալ
    2. ազդանշան տալ (եղջյուրով, եղջերափողով)
  2. եղջյուր կրել - խաբված լինել (կնոջից)
  3. եղջյուր հնչեցնել - ազդանշան տալ (եղջյուրով, եղջերափողով)
  4. եղջյուրներ դնել (ամուսնու գլխին) - ամուսնուն խաբել, դավաճանել
  5. եղջյուրները շարժել՝ ցույց տալ - իր ուժը ցուցադրել, իր ուժով սպառնալ ◆ Ոչ, թագավորը կատակ չի անում: Նա արդեն եղջյուրներ է ցույց տալիս: (Ստեփան Զորյան)