թուք

Վիքիբառարան-ից

 Flag of Armenia.svg Հայերեն

Դասական ուղղագրութեամբ՝ թոք սպել ◆ Նա աչքի տակով խեթ նայեց Վարդանին և թուքը կուլ տվեց: (Դերենիկ Դեմիրճյան) Վանկեր՝ թուք 

Ստուգաբանություն[խմբագրել]

Բնիկ հնդեվրոպական՝ *thu-ko-` *sp(h)-iēu-/*(s)t(h)iē-u- «թքել» բնաձայնական արմատից․ հմմտ․ հնդկերեն thūt-kāra «բարձրաձայն թքելը», այլև հունարեն πτύω` «թքել»․ կարող է լինել անփոփոխ բնաձայնական կազմություն։

Գոյական

  1. մարդու և կենդանիների բերանի խոռոչում հատուկ գեղձերից արտազատվող և կերակրի շաղախվելուն ու մարսվելուն նպաստող հեղուկ նյութ ◆ բերանի խոռոչի մեջ սնունդ մտնելիս առաստորեն թուք է արտադրվում: (Դասագիրք) ◆ Հազին սաստկության մեջ թուքը բոսորագույն կներկվեր թաշկինակին վրա: (Գրիգոր Զոհրապ) ◆ Ամոթ քեզ, Մոսի, թուք ու նախատինք, ամոթ քեզ նման գոված իգիթին: ԻԹ
  2. (փխբ․) նախատինք, ամոթանք

զարույթը, բարկությունը

Հոմանիշներ[խմբագրել]

  1. լորձունք, շողիք, փսլինք, տողիք, թուքումուք (ժղ․)
  2. տե՛ս նախատինք

Արտահայտություններ[խմբագրել]

  1. թուք անել, (ժղ․) - նույնն է՝ թուքումուր անել◆ Աղջի գետինը չես տնում, ուզում ես աշխարհքի մեջ թուք անել քո հորն ու մորը: (Պերճ Պռոշյան)
  2. թուք թափել - ամոթանք՝ նախատինք տալ
  3. թուք ուտել - նույնն է՝ թուքումուր ուտել ◆ Բյց ծածուկ ինչքան ես թուք եմ կերած: (Ալեքսանդր Ծատուրյան)
  4. թուք լինել - թուքումուր լինել
  5. թուքը գնալ՝ երթալ՝ հոսել՝ վազել
    1. ուտելու մեծ ախորժակ զգալ
    2. (փխբ․) շատ հավանել, հիանալ, զմայլվել
  6. թուքը լիզել - տե՛ս թքածը լիզել, թուքը գնալ
  7. թուքը կատիկը թռչել, թուքը կպչել՝ չորանալ՝ սառչել՝ ցամաքել
  8. սաստիկ ծարավ զգալ, բերանը ցամաքել
    1. սաստիկ վախենալ, ահաբեկ լինել
  9. թուքը կուլ տալ ◆ Սրանք աչքերները տնկած մնան և թուք կուլ տան: (Րաֆֆի)
    1. ուտելու խիստ ցանկություն՝ փափագ զգալ
    2. ուտելիք չունենալ, շատ աղքատ լինել, հացի կարոտ լինել
    3. զայրույթը զսպել
    4. անարգանքը՝ անպատվությունը անպատասխան թողնել
  10. թուքը մարսել - տե՛ս թուքումուրը մարսել ◆ Լերդս կատիկս էր թռել, շունչս բերնիս դեմ ընկել, թուքս չորացել: (Խաչատուր Աբովյան)
  11. թքով կպցնել
    1. շատ թույլ՝ ոչ հաստատուն կերպով կպցնել՝ միացնել
  12. (փխբ․) մոգոնած՝ շինծու և անհարիր բան ասել
  13. թքով կպցրած
  14. խախոջտ, ոչ ամուր, անհաստատ
  15. մոգոնած, շինծու, կցկցած
  16. թուք ու թքանքը մարսել - նախատինքը՝ անպատվությունը հանդուրժել մարսել՝ կուլ տալ
  17. թուք ու մուր - նախատինք, հայհոյանք, անարգանք ◆ Նա պատկերացնում էր այն թուքն ու մուրը, այնքա անպատվություններն ու արհամարանքները, տվել էին: Հճ ◆ Սրանց հրամանով ՝ ծեծի հրապարակային ամբաստանության, թքի ու մուրի էին ենթարկվում: (Եղիշե Չարենց) ◆ Ես էս թուք ու մուրը կուլ չեմ կարող տալ: (Պերճ Պռոշյան) ◆ Այս թուք ու մուրը որ արեցիր, չես մարսի:
  18. թուք ու մուր տանել - նույնն է՝ թուք ու մրի ենթարկվել ◆ նարգիզը փափագում էր ազատվել... նրանց թուքն ու մուրը ՀՃ
  19. թուքը բերանի մեջ սառչել - չափազանց ցուրտ լինել ◆ Մարդու թուքը բերանի մեջ սառչում է: (Րաֆֆի)
  20. թուքը սառչել - նույնն է՝ թուքը բերանի մեջ սառչել ◆ Տեր-Սարգսի թուքը սառեցավ: (Գաբրիել Տեր-Հովհաննիսյան)
  21. թուքը ցամաքել -նունն է՝ թուքը չորանալ ◆ Վաչագանի թուքը ցամաքել էր, և անհամբեր սպասում էր, թե երբ պետք է արդյոք նրան ջուր հասցնեն: (Ղազարոս Աղայան)
  22. թուքը գետնի չնկնել, չհասնել - նույնն է՝ թուքը բերանում սառչել ◆ Այնպես ցուրտ, որ թուքը գետին չէր հասնում: (Ավետիք Իսահակյան)
  23. մեկի ափի վրա անարգանքի թուք դնել - խնդրանքը կատարելու փոխարեն անարգել, հանդիմանել ◆ Ձեռքը մեկնեց մեծատուններին, և կոշտացած ափի վրա դրին անարգանքի թուքը: (Ավետիք Իսահակյան)