աղի

Վիքիբառարան-ից

Հայերեն

Դասական ուղղագրութեամբ՝ աղի

Վանկեր՝ ա•ղի 

աղի1[խմբագրել]

Ստուգաբանություն[խմբագրել]

աղ +

Ածական[խմբագրել]

  1. հարկ եղածից ավելի աղ պարունակող ◆ Աղի ջուր խմող մարդու նման, որքան խմում էի, այնքան ավելի սաստկանում էր ծարավս: (Րաֆֆի)
  2. աղահամ տվող, աղին հատուկ համ ունեցող
  3. աղ պարունակող ◆ Ալիքները գոռալով դիպչում էին ափի ժայռին ու փշրվում՝ չորս կողմը զարկելով աղի ջրի փրփրուն ցայտերը: (Հովհաննես Թումանյան)
  4. (փխբ․) (հնց․) դուրեկան, գրավիչ
  5. (նորբ․) (բնստ․) ծանր, վշտալի, դառն, դառնաղի ◆ Բարձրանում է նրանց սրտից տարիների մաղձը աղի: (Եղիշե Չարենց)

Հոմանիշներ[խմբագրել]

  1. աղալի, աղալիր, աղալից, աղոտ, աղաշատ, (հնց․)՝ աղտաղտ, աղտաղտին, աղտաղտուկ, (ժղ․)՝ շոռ, ծրծում (չափազանց)
  2. տե՛ս աղիողորմ

Արտահայտություններ[խմբագրել]

  1. աղին ու անալին իրարից չջոկել – շատ անփորձ՝ տհաս լինել
  2. աղի արտասուք, աղի արցունք - սրտամորմոք՝ աղեկտուր լաց ◆ Ուր մի ժպիտը ծաղկում է միայն հարյուրավորի աղի արցունքից: (Հովհաննես Հովհաննիսյան)
  3. աղի արտասուք՝ արցունք թափել - աղեկտուր լալ, սրտամորմոք լալ ◆ Ինչու՞ ես էդպես աղի արցունք թափում, լաց լինում: (Հովհաննես Թումանյան)
  4. աղին ու անալին (ալանին) տեսնել - փորձել աղի ու անալի լինելը
  5. մեկի հացի աղին ու անալին (ալանին) տեսնել - մեկի տան հացը կտրել՝ հաց ուտել ◆ Հազար տարվա գլուխ մի անգամ էդպես մարդ մտնի մեր տուն, մեր հացի աղին ու անալին չտեսնի՞: (Քրիստափոր Թափալցյան)
  6. աղի լեղի - շատ աղի և դառնահամ
  7. աղի գնալ - գործի ծանրությունը՝ դժվարությունը դեռ չզգալ, չիմանալ ◆ Տղան ասում է․ «Կերթամ Բագու, փող կը դատեմ, մարդ կդառնամ», — Էյ որդի, հլա դու աղի ես գնում։ (Սահակ Ամատունի)
  8. աղի ծիծ - հղի կնոջ կաթը, որով սնվում է ծծկեր երեխան
  9. Կարին` աղի ծիծ կերած - շատ նիհար, հիվանդոտ
  10. աղի ծլանք, ծլուլ, ձուլ
  11. Արարատյան, Նոր Ջուղա` աղի կիր
  12. Ղարաբաղ` աղի կրկեր
  13. աղի մուր
  14. աղի մուրաքար - չափազանց աղի
  15. աղի մո՞ւկ ես կերել - այդպես են ասում հաճախակի ջուր խմողին
  16. աղի չորթան - տե՛ս աղի ծլանք
  17. աղուն աղի կըսեն, ալնուն՝ ալնի - ամեն ինչ իր անունով են կոչում
  18. Արարատյան, Պոլիս, Մուշ, Ջավախք` աղի-լեղի -
  19. # շատ աղի ու դառնահամ
  20. # Պարտիզակ, Ջավախք` խիստ վշտալի, դառն, ծանր ◆ Սահակը (սկսեց) իր սև կյանքի աղի-լեղի պատմությունը։ (Ջավախեցի)

աղի2[խմբագրել]

Ստուգաբանություն[խմբագրել]

Ծագումն անհայտ է: Կա՞պ ունի հնդեվրոպական * el- «ծռել, թեքել» արմատի հետ՝ * oliiā > աղի, -եաց. հմմտ. լիտվերեն laja «հովիտ, գոգավորություն», այլև՝ * li-t > գոթերեն lious «մարմնի անդամ, ծռվածք, ծոց»:

Գոյական[խմբագրել]

  1. (հին) նվագարանի լար ◆ Ես ուզեցի քնարով մի… Սիրող էակ ճանչել զանի, Ըստ իմ քմաց լարել աղի: (Պետրոս Դուրյան)
  2. աղիք ◆ Ստամոքսի մեջ ընկած սուր օտար մարմինը կարող է ծակել ստամոքսի կամ աղիի պատը: (Մամուլ)

Հոմանիշներ[խմբագրել]

  1. աղիք, քաղիրթ (հին), (գվռ․)՝ մաճիկ, թրքաման (գռհկ․)

Աղբյուրներ[խմբագրել]