թանձր

Հայերեն

• ՄՀԱ՝ [tʰɑnd͡zɾ]

Դասական ուղղագրութեամբ՝ վանկեր՝ թան•ձ(ը)ր 

թանձր 1

Բնիկ հնդեվրոպական՝ *tnghiur- կամ կողմնակի *tng՛hur- ձևից՝ *tengh- «ձգել, լարել» արմատից. հմմտ. ավեստերեն tang «ձգել, լարել», լիտվերեն tingùs «ծույլ, մեղկ», հին իսլանդերեն tungr «ծանր», ռուսերեն тягость «ծանրություն»։

Ածական

1. ոչ ջրիկ, ջրալիությունը պակաս, պինդ ◆ Առավոտից մինչև մութը աշխատում էին թանձր ցեխի մեջ: (Ակսել Բակունց) ◆ Բայց թանձր հեղուկը միայն թրջեց նրա ձեռքը: (Րաֆֆի)
2. մեջը շատ նյութ լուծված (հեղուկի մասին) ◆ Թանձր լուծույթ:
3. խիտ ու հաս գործված, թավ ◆ Մետաքսե թանձր վարագույրներով սքողված լուսամուտներից մեկի առջևը դրված էր մեծ գրասեղանը: (Շիրվանզադե) ◆ Երեսը ծածկված թանձր շղարշով պալատ է մտնում: Հովհաննես Թումանյան
4. խիտ բուսած` աճած, թավ ◆ Հիշո՞ւմ ես, պանդուխտ, քո հայրենիքիդ թանձր անտառը, ծառերը հսկա: Հովհաննես Թումանյան ◆ Գլխաշորի տակից երևում էին միայն այտերի կարմիր խնձորները և իրար խառնված թանձր հոնքերը: (Անահիտ Սահինյան)
5. հաստաբեստ, հաստ, որի կազմիչ մասերը խիտ դասավորված են իրար մոտ ◆ Թանձր, քարաշեն պարիսպը մրցում էր շրջակա ժայռերի հետ: (Րաֆֆի) ◆  Բավ է սրես բահդ թանձր, այգեպան: Հովհաննես Շիրազ
6. անլուսաթափանց, ոչ թափանցիկ, անթափանց (ամպի, մշուշի, և այլն մասին) ◆ Փողոցում լռություն էր ու թանձր խավար: Եղիշե Չարենց ◆ Ծուխը թանձր մեգի նման դուրս էր հոսում նրա բերանից: (Րաֆֆի)
7. սևին տվող, մութին տվող, մուգ (գույների մասին) ◆ Ժայռերը թանձր ստվեր էին կախել գյուղի վրա: (Ակսել Բակունց) ◆ Թանձր մառախուղ:
8. խուռն, հոծ ◆ Ոստիկանները իզուր ատեն ատեն թևի բիրտ շարժումներով ետ կհրեին ունկնդիրներու այդ թանձր հոսանքը: Ռուբեն Զարդարյան ◆ Թանձր զանգված:
9. (փխբ․) խոշորատես, կոշտ-կոպիտ, հաստամարմին, հաստ, գեր ◆ Նրա թանձր կերպարանքը, ծանր ու պաղ աչքերը չէին մատնում: Դերենիկ Դեմիրճյան
10. (փխբ․) ուժեղ բուրող, ծակող ◆ Թանձր բույրեր կուգան: (Դանիել Վարուժան) ◆ Կծծահոտն ավելի թանձր էր թվում, գրգռում քթի լորձունքոտ մաշկը: (Ակսել Բակունց)
11. (փխբ․) հաստ, լիահունչ, ուժեղ հնչող, թավ (ձայնի մասին) ◆ – հաճախ,– թանձր ձայնով պատասխանեց Ռշտունյաց նախարարը: Դերենիկ Դեմիրճյան
12. (փխբ․) ուժեղ դրսևորվող, խորունկ, ուժգին, խիստ արտահայտված, սաստիկ ◆ Նա նշմարում էր յուր պահապանների երեսի թանձր տրտմությունը: (Պերճ Պռոշյան) ◆ Թանձր տխրությանբ մշուշված էին նրա մտածկոտ աչքերը: (Անահիտ Սահինյան)
13. (փխբ․) խոր ◆ Նորից թանձր քուն մտավ: (Ակսել Բակունց) ◆ Թանձր տգիտություն:
14. (լեզվբ․) (հնց․) շնչեղ
15. (մկբ․) խիտ կերպով ◆ Բազմությունը օրորվեց, տատուբերվեց, ճնշեց, և տեղահանվելով գնաց թանձր ու ծանր: Դերենիկ Դեմիրճյան
16. (խոհր․) պատրաստի կերակրատեսակի և այլնի վիճակ
17. (գոյ․) (հնց․) շնչեղություն արտահայտող նշան հին գրքերում

Հոմանիշներ

1. խիտ, թավ, հոծ, խիտ առ խիտ,
2. պինդ
3. անթափանց
4. տե՛ս թավ
5. տե՛ս գեր
6. տե՛ս սատիկ, ուժգին
7. տե՛ս հավալուսն

Արտահայտություններ

1. թանձր լեզու - դժվարախոս, թանձրալեզու
2. թանձր գույներով նկարագրել, թանձր գույներով պատմել - գույները խտացնել, չափազանցել, ուռեցրած ներկայացնել
3. թանձր օդ - գոլորշիներով հագեցած օդ

Թարգմանություններ
անգլերեն՝ thick, dense, concentrated, solid, heavy, opaque, dark, deep գերմաներեն՝ plump, dick դանիերեն՝ tyk թուրքերեն՝ իսպաներեն՝ իտալերեն՝ pesante հոլանդերեն՝ հունարեն՝ շվեդերեն՝ պորտուգալերեն՝ estúpida, estúpido ռուսերեն՝ густой (ru) ‎(gustoj), плотный (ru) ‎(plotnyj), плотно (ru) ‎(plotno) վրացերեն՝ სქელი, მსხვილი ֆրանսերեն՝ lourd, lourdingue, incompréhensible

Գոյական

1. (կենդբ․) հավալուսն

Արտահայտություններ

Բաղադրյալ բառեր

Թարգմանություններ
անգլերեն՝ pelican գերմաներեն՝ դանիերեն՝ թուրքերեն՝ իսպաներեն՝ իտալերեն՝ հոլանդերեն՝ հունարեն՝ շվեդերեն՝ պորտուգալերեն՝ ռուսերեն՝ վրացերեն՝ ֆրանսերեն՝

Աղբյուրներ

• Էդուարդ Բագրատի Աղայան, Արդի հայերենի բացատրական բառարան, Երևան, «Հայաստան», 1976։
• Հրաչյա Աճառյանի անվան Լեզվի Ինստիտուտ, Ժամանակակից հայոց լեզվի բացատրական բառարան, Երևան, «Հայկական ՍՍՀ Գիտությունների Ակադեմիայի Հրատարակչություն», 1969։
• Աշոտ Մուրադի Սուքիասյան, Հայոց լեզվի հոմանիշների բառարան, Երևան, «Հայկական ՍՍՀ Գիտությունների Ակադեմիայի Հրատարակչություն», 1967։
• Աշոտ Մուրադի Սուքիասյան, Հայոց լեզվի հոմանիշների բացատրական բառարան, Երևան, «Երևանի Պետական Համալսարան», 2009։
• Սերգեյ Աշոտի Գալստյան, Դպրոցական բառակազմական բառարան (Դպրոցական մատենաշար) (խմբ. Հովհաննես Զաքարյան), Երևան, ««Զանգակ-97» հրատարակչություն», 2011 — 230 էջ, ISBN 978-99941-1-933-2։

• Սերգեյ Ավագյան, Հայերեն-անգլերեն-ռուսերեն խոհարարական բացատրական բառարան, Երևան, «ԴԱԼԼ», 2009 — 240 էջ։