խնայել

Հայերեն

• ՄՀԱ՝ [χnɑˈjɛl]

Դասական ուղղագրութեամբ՝ վանկեր՝ խ(ը)•նա•յել 

Բայ

1. (նբ․) խնայողաբար գործածել, տնտեսել, ետ գցել, հնարավոր չափով նվազագույնի հասցնել որևէ բանի վրա կատարվող ծախսերը ◆ Իր բատրակության վարձը խնայելով գնեց մի կով: (Նաիրի Զարյան) ◆ Նա կարողացավ բավականաչափ փող խնայել կահույք գնելու համար։ ◆ Նա պահանջում էր ոչինչ չխնայել կացարաններն ընդարձակ, լուսավոր ու հարմար կառուցանելու համար: (Շիրվանզադե)
2. ամբողջովին` գործի մեջ չդնել` չգործադրել, հոգատարությամբ գործադրել՝ գործածել մի բան, անհրաժեշտ խնամքով գործադրել, գործադրելով հոգ տանել պահպանության մասին ◆ Տիկինները և օրիորդները… չեն խնայում իրենց թե՛ բարոյական և թե՛ մտավոր ուժերը։ (Րաֆֆի)
3. չվատնել, չփչացնել, խուսափել ավելորդ վատնումից՝ սպառումից՝ գործածությունից, խնայողաբար գործածել՝ գործադրել ◆ Խնայել ջուրը` էլեկտրականությունը:
4. ափսոսել, չչարչարել, լավ վերաբերվել, հոգատարությամբ վերաբերվել, չարչարանք՝ տանջանք չպատճառել ◆ Եթե ամուսինը մի փոքր խնայեր իր կնոջը, իսկույն կգրգռեր եղբոր կնոջ նախանձը։ (Րաֆֆի) ◆ Հարությունը չխնայելով երկնագույն նժույգին, արագացնում էր նրա ընթացքը: Սերո Խանզադյան
5. չպատժել, ներողամտություն ցուցաբերել, ներել, գթալ ◆ (Սենեկապետը) սկսեց խնդրել շահին, որ գոնե խնայե հայերին: (Րաֆֆի) ◆ Այս անգամ խնայի՛ր մի՛ պատժիր։
6. մերժել, չտալ, զլանալ, ափսոսալ մի բան անել, չկատարել ◆ Աստծու սիրուն մի խնայեք, էս մի ձմեռ շահեք, պահեք: Հովհաննես Թումանյան ◆ Ոչ ով աղջիկ չի խնայի: (Նաիրի Զարյան) ◆ Մի՛ խնայեք ձեր օգնությունը՝ ջանքերը այս գործի համար։
7. պահել, պահպանել ◆ Աստված խնայի ջահել-ջիվանին: Հովհաննես Թումանյան
8. չանել, չկատարել ◆ Ձեռքիցդ եկավ լավությունը մի խնայիր: Սերո Խանզադյան
9. գթալ, խղճալ ◆ Աստված խնայեց... կոպիտ ախպերը հեռու հանդերից դեռ տուն չէր դարձել: Հովհաննես Թումանյան
10. զիջել, տեղի տալ ◆ Կուզեր խնայել անոր դյուրազգացությանը: Տիգրան Կամսարական ◆ Մեծ մարդ էր, խնայեցի նրա ծերությանը, այլապես լավ կպատասխանեի:
11. հարգել հաշվի առնել մի բան, զիջողություն ցուցաբերել ◆ Խնայի՛ր նրա վիճակը և կոպիտ մի վարվիր։ ◆ Խնայեցե՛ք մարդկանց արժանապատվությունը՝ ինքնասիրությունը։

Հոմանիշներ

1. տնտեսել, հետ գցել, մի կողմ դնել, բկից(ը) կտրել, եղունգ-եղունգ անել (խնայողաբար գործածել՝ ծախսել, խնայողաբար ծախսելով պահել)
2. տե՛ս ափսոսալ
3. տե՛ս զլանալ
4. տե՛ս մերժել
5. տե՛ս գթալ
6. տե՛ս կարեկցել
7. տե՛ս ներել
8. տե՛ս հարգել
9. տե՛ս զիջել
10. տե՛ս պահել

Արտահայտություններ

1. կյանք(ը) չխնայել
   1. ոչինչ չմերժել ◆ Ես քեզ կյանքս չեմ խնայի:
   2. անձնվիրաբար կռվել ◆ Կռվի դաշտում կյանք չեն խնայում: Հովհաննես Թումանյան
2. կյանքը խնայել
   1. մահապատժից ազատել
   2. կյանք շնորհել ◆ Խոսող ձուկն եմ, որի կյանքը դու խնայեցիր: Հովհաննես Թումանյան
   3. մեկի համար զգուշանալ, որ նրան վտանգ չպատահի

Բաղադրյալ բառեր

Թարգմանություններ
անգլերեն՝ save, budget, economize, spare, forgive, have mercy, reject, take for granted, yield, cede գերմաներեն՝ դանիերեն՝ թուրքերեն՝ իսպաներեն՝ իտալերեն՝ հոլանդերեն՝ հունարեն՝ շվեդերեն՝ պորտուգալերեն՝ ռուսերեն՝ жалеть (ru) ‎(žaletʹ), беречь (ru) ‎(berečʹ), шадить (ru) ‎(šaditʹ), пощадить (ru) ‎(poščaditʹ), экономить (ru) ‎(ekonomitʹ) վրացերեն՝ ֆրանսերեն՝

Աղբյուրներ

• Էդուարդ Բագրատի Աղայան, Արդի հայերենի բացատրական բառարան, Երևան, «Հայաստան», 1976։
• Հրաչյա Աճառյանի անվան Լեզվի Ինստիտուտ, Ժամանակակից հայոց լեզվի բացատրական բառարան, Երևան, «Հայկական ՍՍՀ Գիտությունների Ակադեմիայի Հրատարակչություն», 1969։
• Աշոտ Մուրադի Սուքիասյան, Հայոց լեզվի հոմանիշների բառարան, Երևան, «Հայկական ՍՍՀ Գիտությունների Ակադեմիայի Հրատարակչություն», 1967։
• Աշոտ Մուրադի Սուքիասյան, Հայոց լեզվի հոմանիշների բացատրական բառարան, Երևան, «Երևանի Պետական Համալսարան», 2009։
• Սերգեյ Աշոտի Գալստյան, Դպրոցական բառակազմական բառարան (Դպրոցական մատենաշար) (խմբ. Հովհաննես Զաքարյան), Երևան, ««Զանգակ-97» հրատարակչություն», 2011 — 230 էջ, ISBN 978-99941-1-933-2։