ծիրան

Վիքիբառարան-ից
Jump to navigation Jump to search

Հայերեն

Ծիրանի պտուղները

Դասական ուղղագրութեամբ՝ ծիրան

վանկեր՝ ծի•րան 

Ստուգաբանություն[խմբագրել]

Թերևս կապ ունի հնդեվրոպական *g՛er- «հասունանալ, ծերանալ» արմատի հետ, որ հայերենին անցել է բուն ծեր ձևով: Ծիրանի անունը կապված է հասունանալու գաղափարի հետ, այն համարվել է վաղահաս պտուղ (հմմտ. լատիներեն praecogum «վաղահաս» > հունարեն πραικοκιον > արաբերեն (al-)birqūq (barqūq) > իսպաներեն albaricoque, պորտուգալերեն albricoque, կատալոներեն a(l)bercoc, որտեղից՝ ծիրանի եվրոպական անվանումները (ֆրանսերեն abricot, անգլերեն abrecock, ավելի ուշ, ֆրանսերենի ազդեցությամբ՝ apricot): Հնդեվրոպական *g՛er- արմատի ածանցյալն է *-no ածանցով «հատիկ, միջուկ, կորիզ» իմաստով մի նախաձև, որից ծագում են լատիներեն grānum «հատիկ», նոր գերմաներեն korn «արմատ», kern «միջուկ», ռուսերեն зерно «հատիկ, հացահատիկ, սերմ» բառերը:
Ծիրանի բուն հայրենիքը Չինաստանն է, բայց հնում այդպիսին է կարծվել Հայաստանը, որի Արմենիա անվան հետ կապված է ծիրանի գիտական armeniaca անվանումը՝ որպես հայկական պտուղ[1]: Հմմտ. նաև ակկադերեն armannu(m) (armanû) «ծիրան(ի)», ասորերեն hazzura armənājā «հայկական խնձոր՝ ծիրան»:

Գոյական

  1. ծիրանենու պտուղը, Հայաստանի բնիկ մրգերից է, որը դեպի Եվրոպա է տարածվել Հայաստանի միջոցով, այդտեղից էլ լատիներեն անվանումը՝ Prunus armeniaca ◆  Դեղնագույն դեղձը համեստորեն թաքնվել էր ծիրանի հսկա ծառերի ետևում։ (Րաֆֆի) ◆  Ճանապարհին մի քանի գյուղեր տեսանք քարերի գլխին, ծիրանի այգիների մեջ։ (Ակսել Բակունց) ◆  Ամբոլին լծել են իրանց Ջեյրան եզը և… Ղազարենց Ծիրանը։ (Ակսել Բակունց) ◆  Մայր հողից ծնվողծիրանի ծառը կաճի փարթամորեն, հյութեղ պտուղ կտա։ (Մամուլ) ◆  Ես մի ծառ եմ ծիրանի, հին արմատն եմ ավանի։ (Ջիվանի)
  2. (խսկց․) ծիրանի, ծիրանենի ◆  Արշալույսի ծիրան ծաղիկ ու շողիկ։ (Ավետիք Իսահակյան)
  3. (խոհր․) ծիրանենու հյութալի, համով և բուրումնալի պտուղ, պատրաստում են օշարակներ, չամչարկներ, հյութեր, մուրաբաներ, գինի, օղի, չորացնում
Հոմանիշներ[խմբագրել]
Արտահայտություններ[խմբագրել]
  1. ծիրանի ծառ
    1. ծիրանենի
    2. հայ ժողովրդական երգերի մեջ գործածվել է իբրև հայրենիքի խորհրդանիշ

Ծանոթագրություններ[խմբագրել]

  1. Տե՛ս The Merriam-Webster book of word histories, 1976, 9-10:

Աղբյուրներ[խմբագրել]

  • Սերգեյ Ավագյան, Հայերեն-անգլերեն-ռուսերեն խոհարարական բացատրական բառարան, Երևան, «ԴԱԼԼ», 2009 — 240 էջ։
Wiki.png
Վիքիպեդիայում հոդված կա հետևյալ թեմայով՝ Ծիրան: