տիրապետել

Հայերեն

• ՄՀԱ՝ [tiɾɑpɛˈtɛl]

Դասական ուղղագրութեամբ՝ վանկեր՝ տի•րա•պե•տել 

Բայ

1. իր իշխանությունը տարածել մի բանի վրա, իշխել, իշխանություն ունենալ ◆ Այն ժամանակ Բակուրն էր տիրապետում Սյունիքում։
2. (փխբ․) գերիշխել, գերիշխող տեղ գրավել, իշխել ◆ Թյուր վճիռները հոն ալ կտիրապետեն: (Գրիգոր Զոհրապ)
3. տիրել, գրավել ◆ Ցլիկ Ամրամը… տիրապետեց Ուտիքն ու Սևորդյաց ձորը։ (Մուրացան)
4. ունենալ որպես սեփականություն ◆ Նա էր տիրապետում այդ կալվածքներին։
5. իրեն ենթարկել, իրեն հնազանդեցնել, իր ազդեցությանը՝ իր ուժին՝ հմայքին ենթարկել ◆ Շամիրամ տիրապետել է իմ սրտին։ (Նաիրի Զարյան)
6. լավ իմանալ, որևէ բանից կատարելապես կարողանալ օգտվել, որևէ գործում հմուտ լինել, կարողանալ գործածել ◆ Պետք է տիրապետել գոնե մեկ օտար լեզվի։ ◆ Տիրապետել գրելու արվեստին։
7. ի վիճակի լինել (իր մարմնի անդամները) գործունեության մեջ դնելու ◆ Նա վերջին անգամ հավաքեց իր հոգու ամբողջ ուժը, կարողացավ տիրապետել իր ձեռքին։ (Վահրամ Փափազյան)
8. (փխբ․) կարողանալ զսպել՝ ղեկավարել (զգացումները, մտքերը և այլն) ◆ Նա այլևս չկարողացավ տիրապետել իր մտքերին։
9. (փխբ․) տիրել, համակել, պատել ◆ Ցուցարարներին աստիճանաբար սկսեց տիրապետել զայրույթը։ Կ. Ռյուկման
10. (հնց․) խնամարկել, հովանավորել
11. (խսկց․) գրավել, յուրացնել

Հոմանիշներ

1. իշխել
2. իշխել, տիրակալել, գերիշխել, կառավարել, տիրակալել, թագավորել, պայազատել (հնց․)
3. գրավել, տիրանալ, տիրել, սեփականել, սեփականացնել, նվաճել, հափշտակել, բռնագրավել
4. ունենալ, սեփականատիրել
5. ենթարկել, հնազանդեցնել
6. իմանալ, գիտենալ, սովորել, հմտանալ, յուրացնել
7. տես՛ զսպել
8. տե՛ս գրավել

Արտահայտություններ

1. իրեն տիրապետել
   1. սառնասրտությունը՝ ինքնատիրապետումը չկորցնել, իր զգացմունքների վրա կարողանալ իշխել
   2. գիտակցությունը տեղը լինել, իրեն չկորցնել

Խոնարհում

Անորոշ դերբայ տիրապետել Ենթակայական դերբայ տիրապետող Հարակատար դերբայ տիրապետած Համակատար դերբայ տիրապետելիս Անկատար դերբայ տիրապետում Վաղակատար դերբայ տիրապետել Ապակատար դերբայ տիրապետելու Ժխտական դերբայ տիրապետի անձ եզակի հոգնակի առաջին երկրորդ երրորդ առաջին երկրորդ երրորդ Սահմանական եղանակ ես դու նա մենք դուք նրանք Անկատար ներկա տիրապետում եմ տիրապետում ես տիրապետում է տիրապետում ենք տիրապետում եք տիրապետում են Անկատար անցյալ տիրապետում էի տիրապետում էիր տիրապետում էր տիրապետում էինք տիրապետում էիք տիրապետում էին Ապակատար ներկա տիրապետելու եմ տիրապետելու ես տիրապետելու է տիրապետելու ենք տիրապետելու եք տիրապետելու են Ապակատար անցյալ տիրապետելու էի տիրապետելու էիր տիրապետելու էր տիրապետելու էինք տիրապետելու էիք տիրապետելու էին Վաղակատար ներկա տիրապետել եմ տիրապետել ես տիրապետել է տիրապետել ենք տիրապետել եք տիրապետել են Վաղակատար անցյալ տիրապետել էի տիրապետել էիր տիրապետել էր տիրապետել էինք տիրապետել էիք տիրապետել էին Անցյալ կատարյալ տիրապետեցի տիրապետեցիր տիրապետեց տիրապետեցինք տիրապետեցիք տիրապետեցին Ըղձական եղանակ ես դու նա մենք դուք նրանք Ապառնի տիրապետեմ տիրապետես տիրապետի տիրապետենք տիրապետեք տիրապետեն Անցյալի ապառնի տիրապետեի տիրապետեիր տիրապետեր տիրապետեինք տիրապետեիք տիրապետեին Պայմանական եղանակ ես դու նա մենք դուք նրանք Ապառնի կտիրապետեմ կտիրապետես կտիրապետի կտիրապետենք կտիրապետեք կտիրապետեն Անցյալի ապառնի կտիրապետեի կտիրապետեիր կտիրապետեր կտիրապետեինք կտիրապետեիք կտիրապետեին Հարկադրական եղանակ ես դու նա մենք դուք նրանք Ապառնի պիտի տիրապետեմ պիտի տիրապետես պիտի տիրապետի պիտի տիրապետենք պիտի տիրապետեք պիտի տիրապետեն Անցյալի ապառնի պիտի տիրապետեի պիտի տիրապետեիր պիտի տիրապետեր պիտի տիրապետեինք պիտի տիրապետեիք պիտի տիրապետեին Հրամայական եղանակ դու դուք Ապառնի տիրապետի՛ր տիրապետե՛ք

Բաղադրյալ բառեր

Թարգմանություններ

անգլերեն՝ master, wield, possess, manage, occupy գերմաներեն՝ դանիերեն՝ թուրքերեն՝ իսպաներեն՝ իտալերեն՝ հոլանդերեն՝ հունարեն՝ շվեդերեն՝ պորտուգալերեն՝ ռուսերեն՝ господствовать (ru) ‎(gospodstvovatʹ), властвовать (ru) ‎(vlastvovatʹ), владычествовать (ru) ‎(vladyčestvovatʹ), господствовать (ru) ‎(gospodstvovatʹ), преобладать (ru) ‎(preobladatʹ), доминировать (ru) ‎(dominirovatʹ), овладевать (ru) ‎(ovladevatʹ), овладеть (ru) ‎(ovladetʹ), владеть (ru) ‎(vladetʹ), завладеть (ru) ‎(zavladetʹ) վրացերեն՝ ֆրանսերեն՝

Աղբյուրներ

• Էդուարդ Բագրատի Աղայան, Արդի հայերենի բացատրական բառարան, Երևան, «Հայաստան», 1976։
• Հրաչյա Աճառյանի անվան Լեզվի Ինստիտուտ, Ժամանակակից հայոց լեզվի բացատրական բառարան, Երևան, «Հայկական ՍՍՀ Գիտությունների Ակադեմիայի Հրատարակչություն», 1969։
• Աշոտ Մուրադի Սուքիասյան, Հայոց լեզվի հոմանիշների բառարան, Երևան, «Հայկական ՍՍՀ Գիտությունների Ակադեմիայի Հրատարակչություն», 1967։
• Աշոտ Մուրադի Սուքիասյան, Հայոց լեզվի հոմանիշների բացատրական բառարան, Երևան, «Երևանի Պետական Համալսարան», 2009։
• Սերգեյ Աշոտի Գալստյան, Դպրոցական բառակազմական բառարան (Դպրոցական մատենաշար) (խմբ. Հովհաննես Զաքարյան), Երևան, ««Զանգակ-97» հրատարակչություն», 2011 — 230 էջ, ISBN 978-99941-1-933-2։