աշխարհ

Վիքիբառարան-ից

Հայերեն

Դասական ուղղագրութեամբ՝ աշխարհ

Վանկեր՝ աշ•խարհ 

Ստուգաբանություն[խմբագրել]

Փոխառություն է իրանական աղբյուրից, համեմատել ավեստերեն xšaθra, միջին պարսկերեն šahr:

Գոյական

  1. մատերիայի բոլոր ձևերի ամբողջությունը որպես մի միասնություն
  2. տիեզերքի առանձին միավորը, մոլորակ, աստղ և այլն
  3. երկրագունդը, երկիրը իր վրա գոյություն ունեցով բոլոր բաներով ◆ Ասում ես՝ աշխարհը կլոր է: (Մուրացան) ◆ Աշխարհի հինգ մասերը։
  4. աշխարհամաս ◆ Նրանք երազում էին գնել այդ իրը, որպես հիշատակ ասիական աշխարհից: (Ակսել Բակունց)
  5. երկրամաս, առանձին երկիր, որևէ ժողովրդի գրաված երկրամասը ◆ Կռունկ, մեր աշխարհնեն խապրիկ չունի՞ս: (Ժող. երգ)
  6. կենդանական ու բուսական էությունների ամբողջությունը
  7. մարդկային հասարակությունը որպես որոշ հասարակարգ ◆ Ամբոխ աշխարհը նայում էր հաշտ ու խաղաղ: (Անահիտ Սահինյան)
  8. կյանքի որևէ ոլորտ կամ բնության երևույթների որևէ բնագավառ ◆ Արվեստի աշխարհ: ◆ Գիտական աշխարհ:
  9. մարդու հոգեկան կյանքը, ներքին էությունը
  10. մարդկային գործունեության որևէ բնագավառ
  11. կյանք, կյանքի վայելք
  12. կյանքը, օբյեկտիվ իրականությունը ◆ Աշխարհն էլ ասես մի հեքիաթ լինի: (Ավետիք Իսահակյան) ◆ Սրտի խորքում… պահել էր մի միտք և առանձնության մեջ շոյել այն, թե աշխարհն այս ճամփով միշտ չի գնալու: (Ակսել Բակունց)
  13. (փխբ․) շրջապատ, միջավայր ◆ Նրան թվում էր, թե հանկարծ ընկել է բոլորովին նոր ու անծանոթ մի աշխարհ: (Նար-Դոս)
  14. (հվքկն․) մարդիկ, մարդկություն
  15. (հնց․) գավառ, նահանգ, աշխարհագրորեն առանձնացված վայր ◆ Լոռեցիների բարձր աշխարհում մղում է ձյունը: (Ակսել Բակունց) ◆ Ավելի լավ է Վասպուրական աշխարհն անջատվի, քան լինի նրանց ենթակա: (Ստեփան Զորյան)
  16. (հնց․) երկրային կյանք ի հակադրություն երկնայինի
  17. կյանքի երևույթների առանձին բնագավառ ◆ Հոգեկան կուլտուրայի աշխարհում հարկավոր են ավելի մեծ լարում և ավելի տևական ժամանակ նոր ձևերն ու նոր բովանդակություններն ըմբըռնելու, յուրացնելու համար: (Վահան Տերյան)
  18. աշխարհիկ կյանք ◆ Աշխարհից հեռացած ճգնավորի պես Շահյանը փակվեց իր սենյակի չորս պատերի մեջ: (Նար-Դոս)

Ածական

  1. սեռական հոլովը՝ աշխարհի կամ աշխարհքի, գործածվում է ածականի նշանակությամբ չափազանց շատ, խիստ մեծածավալ իմաստով
Earth Eastern Hemisphere.jpg
Հոմանիշներ[խմբագրել]
  1. երկիր, երկրագունդ, երկինք գետին
  2. աստվոր, աստնվոր (բրբ․)
  3. տիեզերք
  4. երկրամաս, գավառ, նահանգ, մարզ (հնց․)
Արտահայտություններ[խմբագրել]
  1. աշխարհն աշխարհով լինել, անցնել – մեծ հուզմունք առաջանալ, իրանացում ընկնել
  2. աշխարհ արժենալ – չափազանց մեծ արժեք ունենալ
  3. աշխարհ գալ – ծնվել առաջանալ
  4. աշխարհ մտնել – կլանք մտնել ամուսնանալ
  5. աշխարհ տեսած – կյանք վայելած ընկած դուրս եկած, մեծ կենսափորձ ունեցող
  6. աշխարհ տեսնել – շրջագայելով շատ երկրներ տեսնել
  7. աշխարհը բռնել – ամենուրեք տարածվել, սփռվել
  8. աշխարհը աչքին սևանալ – ծանր հարված կրել
  9. աշխարհը բռնել, գնալ – տե՛ս աշխարհի տուտը բռնել գնալ
  10. աշխարհը գլխին մթնել, շուռ գալ – տխրությունը, վիշտը, պատել, մեծ դժբախտության հանդիպել
  11. աշխարհը իրենը դառնալ, լինել – մեծ բախտի արժանանալ, անչափ ուրախանալ
  12. աշխարհը տալ մեկին – արտակարգ ուրախություն, երջանկություն պատճառել
  13. աշխարհի աչքը հանել – ամենքին զարմացնել (հեգնորեն) կյանքը վայելել
  14. աշխարհի հետ գնալ – հետևել ընդունված կարգին
  15. աշխարհից կուշտ – ամեն բանով լիացած
  16. աշխարհից գնալ, երթալ – մեռնել
  17. աշխարհովը մին անել, դառնալ – ամեն տեղ տարածել, հռչակել
  18. աշխարհով մեկ – ամբողջ աշխարհում, ամենուրեք

Աղբյուրներ[խմբագրել]