հոգի

Վիքիբառարան-ից

Հայերեն

Արտասանություն

Դասական ուղղագրութեամբ՝ հոգի

Վանկեր՝ հո•գի 

Ստուգաբանություն[խմբագրել]

Թերևս բնիկ հնդեվրոպական՝ *pouiio-՝ *pəu-, *pau- «փչել, ուռչել» արմատից. հմմտ. հայերեն հև, փուքս, փչել, հին հնդկերեն p(h)uphusu- «թոք», լատիներեն pussula «պղպջակ», ռուսերեն пухнуть «ուռչել»:

Գոյական

  1. մարդու ներքին՝ հոգեկան աշխարհը (տրամադրությունները, ապրումները, զգացմունքները և այլն)
  2. մարդու, որպես անհատականության, բնորոշ գծերը, հատկությունների ամբողջությունը, բնավորություն ◆ Նա ազնիվ հոգի ունի:
  3. խիղճ
  4. զգացմունք
  5. ոգևորություն, խանդ, ավյուն
  6. (փխբ․) որևէ բանի գլխավոր՝ կազմակերպող՝ ոգեշնչող անձը ◆ Հրաչյա Ներսիսյանը մեր թատրոնի հոգին էր:
  7. (փխբ․) որևէ բանի էությունը, հիմնական բնույթը, ոգի ◆ Դարի հոգի:
  8. (փխբ․) որևէ բանի կարևոր՝ անհրաժեշտ մասը ◆ Ջուրը բույսի հոգին է: (Ստեփան Մալխասյանց)
  9. թվականների և դերանունների հետ մարդ, անձ
  10. հակում, խառնվածք ◆ Նա արտիստական հոգի ունի:
  11. (հնց․) շունչ
  12. իդեալիստական փիլիսոփայության և հոգեբանության մեջ՝ հատուկ ոչ նյութական էություն, որ իբր թե գոյություն ունի մարմնից անկախ և կրողն է հոգեկան գործունեության
  13. կրոնական պատկերացումներով՝ մարդուն կենդանիներից տարբերող և աստծու հետ կապող ոչ նյութական անմահ էություն մարդու մեջ
  14. քրիստոնեական կրոնում՝ մասնավորապես երրորդության անձերից մեկը, Սուրբ հոգի
  15. (հնց․) բարի կամ չար ոգի
  16. (հնց․) մեռած մարդու ոգին, որ երևում է որոշ կերպարանքով
  17. գործածվում է ածականի իմաստով՝ զգայուն՝ բարեսիրտ՝ չափազանց դրական հատկություններով մարդու մասին ◆ Քեզ համար կբերեմ ես երեք նավակ… այն երրորդ նավում մի հոգի աղջիկ: (Նաիրի Զարյան)
  18. որպես կոչական բառ (առավելապես՝ ս հոդով) ◆ Սիրելի՛ս, հարազա՛տս, մտերի՛մս, հոգիս:

Հոմանիշներ[խմբագրել]

  1. ներաշխարհ
  2. բնավորություն, բնություն, խառնվածք, բնութք (գվռ․)
  3. տե՛ս շունչ
  4. տե՛ս խիղճ
  5. տե՛ս զգացմունք
  6. տե՛ս ավյուն
  7. տե՛ս ոգի
  8. տե՛ս արդ
  9. տե՛ս ուրվական
  10. տե՛ս իմաստ
  11. տե՛ս ներշնչանք

Արտահայտություններ[խմբագրել]

  1. հոգի առնել
    1. ոգևորվել, ոգեշնչվել
    2. (հնց․) կենդանանալ
  2. հոգի թափել - չարաչար աշխատել
  3. հոգի(ն) հանել
    1. նեղել, չարչարել, կեղքել
    2. հոգին շունչ փչել, մեռնել
  4. հոգին տալ - հոգին ավանդել, շունչը փչել, մեռնել
  5. հոգին առնել
    1. սպանել, մեռցնել
  6. չարաչար տանջել
  7. ենթադրական եղանակով գործածվում է իբրև սպառնալիքի արտահայտություն
  8. հոգին ավանդել - շունչը փչել, մեռնել
  9. հոգին բերանը գալ՝ հասնել - չարաչար նեղվել՝ տանջվել
  10. հոգին բերանը հասցնել - չարաչար նեղել՝ տանջել
  11. հոգին դուրս գալ - տանջվել, չարչարվել
  12. հոգին թունավորել
    1. հոգեկան տանջանք պատճառել
    2. հոգեպես այլանդակել, վատ հակումների մղել՝ դրդել
  13. հոգին ծախսել՝ կորցնել - մեղք գործել, հանցավոր՝ անարդար գործ կատարել
  14. հոգին մաշել - տանջել, տվայտանք պատճառել
  15. հոգին տալ - հոգին ավանդել, շունչը փչել, մեռնել
  16. հոգու խորք - մարդու ներաշխարհը
  17. հոգու հատոր - նույնն է՝ հոգեհատոր
  18. հոգու հաց - տե՛ս հոգեհաց
  19. հոգու հետ լինել - հոգեվարքի մեջ լինել
  20. հոգու հետ կռիվ տալ - հոգեվարքի մեջ լինել
  21. հուգուն հասնել
    1. այլևս չկարողանալ համբերել, համբերությունից դւրս գալ
    2. նույնն է՝ հուգուն վրա հասնել
  22. հոգուն հասցնել - համբերությունից հանել
  23. հոգուն(ս, դ) մեղք անել - սուտ խոսել, անարդար լինել
  24. հոգուն վրա հասնել - ծայրահեղ անհրաժեշտության պահին հայտնվել (գտնվել, գալ և այլն)
  25. հոգուս(դ) պարտքը լինի - նվիրական անխախտելի խոստման բանաձև
  26. հոգուց խոսել մեկի - մեկի հոգու մոտ ցանկալի բան ասել՝ խոսել
  27. հոգուց հավատից հանել - սաստիկ բարկացնել
  28. հոգու չափ - ամբողջ հոգով, սրտանց

Աղբյուրներ[խմբագրել]