դեմք

Վիքիբառարան-ից
Ալբերտ Այնշտայն

Դասական ուղղագրութեամբ՝ դէմք

Արտասանություն[խմբագրել]

Վանկեր՝ դեմք 

Ստուգաբանություն[խմբագրել]

Գոյական

  1. մարդու գլխի առջևի մասը, երես ◆ Ձեր դեմքը շիկնում է հանկարծ: (Վահան Տերյան) ◆ Լիլիթը նայեց Ադամի խղճալի դեմքին և լիահնչուն քրքիջ արձակեց: (Ավետիք Իսահակյան)
  2. անձ, անհատ, մարդ ◆ Առաջս եկան երջանիկ օրեր, սիրելի դեմքեր, որ հիմի չկան: (Հովհաննես Թումանյան) ◆ Այդ շրջանում միակ լուսավոր դեմքը, միակ մխիթարիչն ու սփոփիչը մայրն էր: (Վահան Տերյան)
  3. անհատի՝ մարդու յուրահատուկ կերպարը, անհատականություն, բնավորություն
  4. ուժեղ՝ շեշտված անհատականություն ունեցող մարդ, աչքի ընկնող գործիչ ◆ Պատմական դեմք: ◆ Հետաքրքիր քաղաք է նաիրյան այս քաղաքը և բազում խորհրդավոր և հետաքրքիր դեմքեր ու պատմություններ ունի: (Եղիշե Չարենց)
  5. կերպար, հերոս
  6. տեսք, կերպարանք
  7. դիմանկար, դիմապատկեր ◆ Ահա մեկը, գրավել է պատի կեսը, նկարելով զանազան դեմքեր և արկածներ Դորպատի ուսանողների կյանքից: (Ակսել Բակունց) ◆ Հասկանու՞մ եք՝ քարի մեջ փորել է հրաշալի դեմքեր: (Եղիշե Չարենց)
  8. քրիստոնեական կարգ, որ ցույց է տալիս գործողության կամ առարկայի դիմային հարաբերությունը խոսողի հետ
  9. դեմքեր, մարդիկ, անձնավորություններ
  10. առարկայի պատկերը ◆ Վանա ծովի հայելու մեջ ցոլաց դեմքը Սիփանի: (Հովհաննես Շիրազ)
  11. առարակայի արտաքին կողմը, մակերեսը ◆ Քիչ տեղացող անձրևը մաքրել էր երկրի դեմքը:
  12. քերականական կարգ, որ ցույց է տալիս խոսողին, խոսակցինև երրորդ անձին ◆ Առաջին՝ երկրորդ՝ երրորդ դեմք:

Հոմանիշներ[խմբագրել]

  1. երես, աչքունք, երեսհարք, երեսքահատ, քիթ ու մռութ, քիթ ու պռունկ
  2. տե՛ս դիմագիծ
  3. տե՛ս անձ, անհատ
  4. տե՛ս անհատականություն, բնավորություն
  5. տե՛ս կերպարանք, տեսք
  6. տե՛ս դիմանկար
  7. տե՛ս կերպար

Արտահայտություններ[խմբագրել]

  1. դեմք դարձնել մեկից - մեկի նկատմամբ ունեցած վերաբերմունքը փոխել, երես դարձնել
  2. դեմք ցույց տալ - ներքին հուզմունքը (ուրախությունը, զարմանքը և այլն) դեմքի արտահայտությունը ցույց տալ
  3. դեմքը բացվել - զվարթ՝ ուրախ տեսք ունենալ
  4. դեմքը մթնել - տխրել
  5. դեմքը թթվեցնել - մռայլվել, խոժոռվել
  6. դեմքը փայլել - ցնծագին տեսք ունենալ
  7. դեմք ընդունել, դեմք ստանալ
    1. գործ է ածվում հատկապես մի քանի որոշիչ բառերով՝ ուրախ, լուրջ, թախծոտ, խոժոռ և այլն բառերի հետ և նշանակում է դեմքի վրա ուրախություն, լրջություն, թախիծ, խոժոռում և այլն արտահայտել
    2. դիմագծերը փոխել
  8. դեմքին կարդալ - դեմքի արտահայտությունից հասկանալ (միտքը)
  9. դեմքի գույնը տեղը գալ
    1. վերականգնվել նախկին հոգեվիճակը
    2. կազդուրվել, առողջանալ