փայլ

Վիքիբառարան-ից
Արտասանություն
Հյուսիսափայլ

Դասական ուղղագրութեամբ՝

Վանկեր՝ փայլ 

Ստուգաբանություն[խմբագրել]

Բնիկ հնդեվրոպական՝ *sphel-` *phel- «փայլել» արմատից. հմմտ. հին հնդկերեն phalgú «փայլուն», գերմաներեն flinkern «փայլել», լատիներեն splendeo «փայլել»:

Գոյական

  1. վառ՝ պայծառ լույս, ճաճանչ, շող
  2. մետաղներից՝ ապակուց և այլ անդրադարձող լույսի ցոլք
  3. զանազան նյութերի ցոլացիկ մակերեսի պսպղունությունը՝ պսպղալը ◆ Օձիքը թավշապատ կկարծվեր յուղոտ ըլլալու փայլեն: ՏԿ
  4. աչքերի՝ դեմքի պայծառ արտահայտություն, պայծառություն ◆ Խորունկ աչքերի փայլը կախարդական հմայք ուներ իր մեջ: ԲՔ
  5. որևէ բուռն զգացման՝ ապրումի արտահայտություն դեմքի վրա՝ հայացքի մեջ և այլն ◆ Աղոտ լույսը դեմքին ընկած ցուցնում է փայլ անհուսության: (Հովհաննես Հովհաննիսյան)
  6. (փխբ․) շուք, փառահեղություն, պերճություն ◆ Կազմեցին մի ստվար խումբ, որ փայլ պիտի տար հայրապետական գնացքին: (Մուրացան)
  7. (փխբ․) տաղանդի՝ ընդունակության և այլնի բուռն դրսևորում՝ փայլատակում ◆ Երգիչն իր տաղանդի փայլով շշմեցրեց շատերին:
  8. (փխբ․) հռչակ, համբավ ◆ Այնտեղ փայլը փառքիդ կբորբոքվի: (Հովհաննես Հովհաննիսյան)
  9. (փխբ․) իր միջավայրում արժանիքներով՝ ձիրքով՝ բարեմասնություններով աչքի ընկնող՝ բոլորին գերազանցող մարդ ◆ Երեք տարի է, որ ինքն ալ փայլ մը եղած էր և ուրիշներուն փայլը կավելցներ: (Արփիար Արփիարյան)
  10. (փխբ․) արտաքին կերպարանք՝ տեսք՝ բնույթ ◆ Տառապանքը քեզ հետ՝ քաղցր հուշ, և խոսքերը՝ խորհուրդ կդառնան, կհագնեն ուրիշ փայլ: (Վահան Տերյան)
  11. (փխբ․) փառք, փառավորություն ◆ Երգում է փայլը նրա հաղթության և մաղթում է կյանք: (Հովհաննես Հովհաննիսյան)
  12. (փխբ․) որևէ միջավայրի՝ խավի ընտիր մարդիկ, ընտրանի ◆ Երկրի ամբողջ փայլը նրանց հետ է: Լ

Հոմանիշներ[խմբագրել]

  1. շող, շողք, ցոլ, ցոլք, ճաճանց, լույս, պաղպաջ, շողյուն, փայլփլոց, փայլկտուք, (արևմտհ․) փայլյուն, նշող, նշողյուն, (հնց․) (բնստ․) փայլք, փաղփ, փաղփյուն, փաղփաղյուն, (արևմտհ․) պլպլոց, պլպլյուն, շափաղ, (հնց․) (հզվդ․) փայլմունք, փայլփլմունք, փայլփլանք, փայլանք, փելք
  2. փայլունություն
  3. պայծառություն, փայլունություն
  4. տե՛ս շուք
  5. տե՛ս փայլատակում
  6. տե՛ս հռչակ
  7. տե՛ս փառք
  8. տե՛ս ընտրանի
  9. տե՛ս պատիվ

Արտահայտություններ[խմբագրել]

  1. փայլ տալ
    1. փայլեցնել, փայլուն դարձնել
    2. վեհություն՝ վսեմություն հաղորդել, շուք տալ