խոսք

Վիքիբառարան-ից

Արևմտահայերեն ուղղագրությամբ՝ խօսք

Վանկեր՝ խոսք 

Ստուգաբանություն[խմբագրել]

Գոյական[խմբագրել]

  1. խոսելու ունակություն, մտքեր բառերով արտահայտելու կարողություն
  2. լեզվի իրական դրսեվորումը որպես հաղորդակցման միջոց
  3. առհասարակ՝ լեզու
  4. այն, ինչ որ խոսվում՝ խոսվելու է, խոսվածը, ասածը, ասելիքը
  5. խոսակցություն, զրույց
  6. նախադասություն, արտահսայտություն
  7. ասացվացք, առած
  8. բառ
  9. խոսում, հանձնառություն
  10. ճառ, ելույթ, բանախոսություն, ներածական՝ բացման խոսք
  11. երգի վերածված՝ ձայնագրվածոտանավոր
  12. շարադրանքը, գրածը
  13. պատգամ, պատվեր, խրատ
  14. բամբասանք, չարախոսություն
  15. լեզվի վոճ, խոսքային այս կամ այն տեսակը ◆ բանավոր՝ գրավոր՝հեղինակային՝ չափածո խոսք
  16. (փխբ․) միտք, նշանակություն, իմաստ ◆ Շատ քչերն են ըմբռնում լռության խոսքը: (Մուրացան)
  17. հրաման ◆ Քո խոսքով են ողջ նստում, վեր կենում: (Հովհաննես Թումանյան)
  18. հարց, խնդիր ◆ Խոսքը վերաբերում է այն բանին, որ...
  19. խոսելու հերթը՝ իրավունքը ◆ խոսքը տրվում է Մխիթարյանին
  20. գործով չարդարացած՝ գործի չվերածված խոստում՝ հայտարարություն ◆ Շատ բաներ խոստացան ու առաջարկեցին, բայց այդ բոլորը մնացին իբրև դատարկ խոսքեր
  21. քերականական ձևավորումով առարկայի ստորոգումը ներկայացնող բառ կամ բառերի կապակցություն, որ արտահայտում է ինչպես օբյեկտիվ իրականությունը, այնպես էլ խոսողի վերաբերմունքը այդ իրականության նկատմամբ
  22. նախադաս լինելը
  23. հեքիաթի ձևով ժողովրդական զրույց, որի հիմքում ընկած է լինում իրական դեպք՝ իրադարձություն, պատմազրույց,
  24. զրույց, ասուլիս

Հոմանիշներ[խմբագրել]

  1. խոսունակություն, խոսողղություն
  2. խոսք
  3. ենթաբարբառ, գավարաբարբառ, գավառական
  4. խոսելիք
  5. տե՛ս խոսակցություն
  6. ճառ, կատարում
  7. տե՛ս ճառ
  8. տե՛ս խոստում
  9. տե՛ս պատգամ
  10. տե՛ս նշանադրություն

Արտահայտություններ[խմբագրել]

  1. խոսք անել - խոսել, խոսք ասել
  2. խոսք առնել
    1. որևէ մեկից խոստում ստանալ մի բան անելու՝ տալու
    2. հրապարակով խոսելու իրավունք ստանալ
  3. խոսք ասել - խոսել
  4. խոսք բանալ՝ բացել՝ բաց անել - սկսել խոսել
  5. խոսք բացվել - խոսակցություն սկսվել, խոսվել
  6. խոսք գլորել
    1. խոսել
    2. մեկից որևէ գաղտնիք՝ լուր են իմանալու հմար դրանց անուղղակիորեն առընչվող մի բան աել
    3. ակնարկ անել, որևէ հաճոյախոսական կամ այլ բնույթի թեթև խոսք ասել
    4. նույնն է՝ խոսք բանալ
  7. խոսք գցել
    1. խոսել
    2. մեկից որևէ գաղտնիք՝ լուր են իմանալու համար դրանց անուղղակիորեն առընչվող մի բան աել
    3. ակնարկ անել, որևէ հաճոյախոսական կամ այլ բնույթի թեթև խոսք ասել
    4. սկսել խոսել
  8. խոսք գտնել - (գործածվում է ժղտական և հարցական ձևով) անհար ար վիճակի մեջ ընկնելով կամ ճշմարտության դեմ-հանդիման կանգնելով՝ չգիտենալ ինչ ասել
  9. խոսք դուրս քաշել - մեկից խորամանկությամբ որևէ գաղտնիք դուրս կորզել
  10. խոսք ելնել
    1. լեզու առնել, սկսել խոսել
    2. համարձակություն ստանալ, հանդգնել
    3. իրեն զգացնել տալ, բորբոքվել
  11. խոսք ընել - խոսել, խոսք ասել
  12. խոսք ընկնել - խոսակցություն սկսել, խոսք բացվել
  13. խոսք(եր) թափել - տե՝ս լեզու թափել
  14. խոսք թռցնել
    1. միամտաբար՝ ակամա որևէ բան ասել՝ գաղտնիք հայտնել և այլն
    2. տե՝ս խոսք քաշել
  15. խոսք խառնել - երկու կամ մի քանի անձերի միջև խռովություն գցելու համար գրգռիչ խոսք ասել
  16. խոսք խոսքի հասնել - խոսակցությունը բորբոքվել, խոսքով իրար պատասխանել, վեճի բռնվել
  17. խոսք խոսքի տալ - որևէ հարցում համաձայնության գալ, միաբանվել
  18. խոսք խորաթա - տե՝ս խոսք ու զրույց
  19. խոսք կա՞ - ասելիք ունե՞ք,եթե ասելիք ունեք, խնդրեմ
  20. խոսք կապ - տե՝ս խոսքակապ
  21. խոսք կապել - տե՝ս խոսքը մեկ անել
  22. խոսք կորզել - նույնն է՝ խոսք քաշել
  23. խոսք կռվեցնել - վիճաբանել, խոսքակռիվ տալ
  24. խոսք հասկացնել - որևէ բանում համոզել, հորդորել որևէ բան անելու՝ տալու և այլն
  25. խոսք հասնել
    1. տեղեկություն՝ լուր հասնել
    2. իրավունք ունենալ խոսելու
  26. խոսք հարուցել (հարուցանել) - խոսել, խոսք բանել
  27. խոսք ձգել
    1. խոսել
    2. մեկից որևէ գաղտնիք՝ լուր են իմանալու հմար դրանց անուղղակիորեն առընչվող մի բան աել
    3. ակնարկ անել, որևէ հաճոյախոսական կամ այլ բնույթի թեթև խոսք ասել
    4. սկսել խոսել
  28. խոսք մանածել - նույնն է՝ խոսք տանել- բերել
  29. խոսք նետել
    1. անուղղակի վիրավորական կամ հաճոյական թեթև խոսք ասել
    2. մեկից որևէ գաղտնիք՝ լուր և այլն իմանալու համար դրանց անուղղակիորեն առընչվող մի բան աել
  30. խոսք շպրտել - վիրավորական խոսք ասել
  31. խոսք որսալ - նույնն է՝ խոսք քաշել
  32. խոսք չկա
    1. հրաշալի է՝ ոչ մի թերություն չունի
    2. ճիշտ է, այդպես է, համաձայն եմ, առարկություն չկա
  33. խոսք չունենալ - նույնն է՝ խոսք չկա
  34. խոսք պոկել - նույնն է՝ խոսք քաշել
  35. խոսք վերցնել - խոսելու թույլատվություն ստանալ
  36. խոսքը վեր գալ - խոսակցություն սկսվել, խոսվել
  37. խոսք տալ
    1. խոսքով որևէ հանձնարարություն ստանձնել
    2. նշանտուքի՝ ամուսնության համաձայնություն հայտնել
    3. խոսելու իրավունք տալ, ձայնը տալ
  38. խոսք տանել - վիրավորական խոսքը հանդուրժել
  39. խոսք տանել-բերել - մեկի ասածները մյուսին հայտնելով գժտություն առաջ բերել, խոսք ման ածել
  40. խոսք տանող-բերող- խառնակիչ, խաբրաբզիկ
  41. խոսքո ուզել
    1. ելույթ ունենաու թույլտվություն խնդրել, ձայն խնդրել
    2. խոստում՝ համաձայնություն խնդրել
  42. խոսք ու զրույց - տե՝ս խոսքուզրույց
  43. խոսք ուզրույց անել բացել՝ բացվել՝ դառնալ՝ դարձնել՝ լինել և այլն, տե՝ս խոսքուզրույց անել՝ բացել՝ բացվել՝ դառնալ՝ դարձնել և այլն
  44. խոսք ուղղել - վիրավորական խոսք ասել
  45. խոսք ունենալ
    1. ասելու բան ունենալ, խոսել կամենալ
    2. ելույթի՝ ճառիև այլի համար իրավունք ստանալ, ձայն ստանալ
  46. խոսք ու վեճ վերցնելուզել - վիճելի՝ առարկելի լինել, խոսակցություն՝ վեճի տեղիք տալ
  47. խոսք փոխանակել - թեթև զրույցել
  48. խոսք քաշել - խորամանկությամբ մակից մի գաղտնիք իմանալ, խոսք պոկել
  49. խոսքը ականջը անկնել - ասված խոսքը՝ բամբասանքը իմացվել
  50. խոսքը ականջը չմտնել - խրատը բանի տեղ չդնել, ասված խոսքը հաշվի չառնել
  51. խոսքը անել
    1. մեկի պատվերը՝ խնդիրքըկատարել
    2. հանձն առած որևէ պարտականություն՝ սպառնալիք՝ խոստում և այլն կատարել, խոսքի տերը լինել
    3. բամբասել
  52. խոսքը անցնել՝ անց կենալ - հեղինակություն ունենալ, հարգվել, ասած խոսքը հաշվի առնել
  53. խոսքը անցավ (արևմտհ․) - ազդեցիկ, հեղինակություն ունեցող
  54. խոսքը առաջ գցել
    1. շարունակել խոսել, շարունակել ասել
    2. ասածը պնդելով անցկացնել, ասածն անել տալ
  55. խոսքը առաջ տանել
    1. շարունակել խոսել, շարունակել ասել
    2. ասածը պնդելով անցկացնել, ասածն անել տալ
  56. խոսքը արժեք (գին) ունենալ - նույնն է՝ խոսքը անցնել
  57. խոսքը բանի տեղ անցնել
    1. ասածը ընդունվել, ասծը կատարել
    2. հարգվել
  58. խոսքը բանի տեղ չդնել
    1. ասածը չնդունել՝ չկատարել
    2. չհարգել
  59. խոսքը բերանից աքցանով հանել՝ քաշել - դժվարությամբ խոսեցնել
  60. խոսքը բերանի մեջ (բերանում) մնալ - խոսքը որևէ պատճառով ընդատվել՝ խանգարվել
  61. խոսքը բերանի մեջ (բերանում) թողնել - խոսքը ընդատել՝ խանգարել՝ ընդմիջել
  62. խոսքը բերանի մեջ(բերանում) ձգել - նույնն է՝ խոսքը բերանի մեջ թողնել
  63. խոսքը բերանում լինել - ասելիքը դեռ չվերջացնել
  64. խոսքը բռնել - խոստումը կատարել
  65. խոսքը գետինը գցել - տրված հանձնարարությունը՝ խնդիրքը՝ պատվերը չկատարել՝ մերժել
  66. խոսքը գետինը մնալ
    1. ասվածը չկատարել՝ չիրականանալ
    2. հանձնարարությունը չկատարվել՝ անուշադրության մատնվել
  67. խոսքը գնալ - խոսքից ետ կանգնել, հանձնառությունը դրժել, իր խոսքը չհարգել
  68. խոսքը գցել - խոսքից ետ կանգնել, հանձնառությունը դրժել, իր խոսքը չհարգել
  69. խոսքը ետ առնել
    1. խոստումը չեղյալ համարել
    2. իր ասած խոսքից հրաժարվել, պնդել, որ այդպիցի բան չի ասել
  70. խոսքը երկու չանել - պատվերը՝ հանձնարարությունը անմիջապես կատարել, թույլ չտալ, որ կրկնվի
  71. խոսքը երկու դառնալ - ասվածը կրկնվել
  72. խոսքը երեսին ասել(խփել) - երես առ երես հանդիմանել, անհրաժեշտ կշտամբանքը՝ քննադատությունը ներկայությամբ ասել և ոչ թե ետևից բանբասել
  73. խոսքը երկարել - խոսակցությունը կամ խոսվածը ձանձրալի ու ճապաղ դառնալ
  74. խոսքը երկարացնել - մի բանի մասին երկար խոսելով ձանձրացնել
  75. խոսքը զանց առնել - հանձնարարությունը՝ պատվերը հաշվի չառնել, խոսքը բանի տող չդնել
  76. խոսքը ընկնել - խոսակցություն սկսվել, խոսվել
  77. խոսքը լինել - նախապես ասածը ճիշտ դուրս գալ
  78. խոսքը (ս, դ) խոսք լինել - ասածից չհրաժարվել, ասածին տեր կանգնել, տրված խոստումից ետ չկանգնել
  79. խոսքդ խոսք չէ - ասածդ անպատշաճ է, այդպիսի բան ինչպե՞ս կարելի է ասել, ասելու բա՞ն էր, որ ասացիր
  80. խոսքը ծալել - խոսքը փոխել կամ ընհատել
  81. խոսքը ծամել բերանը դնել - մեկի խոսելիքը մանրամասն բացատրել, մեկին իր ասելիքը մի առ մի թելադրել
  82. խոսքը կարճ կապել - համառոտ պատմել, խոսելիս մանրամասնությունների մեջ չմտնել, խոսքը շուտ վերջացնել
  83. խոսքը կարչ կապվել - խոսքը՝ զրույցը շուտ վերջացնել
  84. խոսքը կլլել
    1. խոսքը զսպելով որևէ բան չասել
    2. վիրավորական ծանր խոսքը անպատասխան թողնել՝ չհատուցել
  85. խոսքը կոտրել
    1. խնդիրը մերժել, ասածը անկատար թողնել
    2. խոստումը չկատարել, դրժել
  86. խոսքը կտրել - խոսելը՝ զրույցը ընդատել՝ ընդմիջել
  87. խոսքը կտուրը գցել
    1. խոսակցության նյութը փոխել՝ նոր եկող մեկից թաքցնելու նպատակով
    2. խուսափելով բուն նյութից խոսելու այլ նյութ մեջտեղ քաշել, խոսակցության նյութը փոխել
  88. խոսքը կտուրը ձգել
    1. խոսակցության նյութը փոխել՝ նոր եկող մեկից թաքցնելու նպատակով
    2. խուսափելով բուն նյութից խոսելու այլ նյութ մեջտեղ քաշել, խոսակցության նյութը փոխել
  89. խոսքը կուլ տալ
    1. խոսքը զսպելով որևէ բան չասել
    2. վիրավորական ծանր խոսքը անպատասխան թողնել՝ չհատուցել
  90. խոսքը հարգել - խոստումից չհրաժարվել, տված խոստումը կատարել
  91. խոսքը հեռուն տանել
    1. շատ զբաղեցնել
    2. անախորժություն առաջ բերել
  92. խոսքը ճակատին ասել՝ տալ՝ խփել՝ զարկել - նույնն է՝ խոսքը երեսին ասել
  93. խոսքը ճանաչել - խոսելիքը հասկանալ, ինչը ասելը՝ կշռադատել
  94. խոսք(ը) մանել - երկարորեն խոսել՝ պատմել
  95. խոսքը (խոսքները, խոսքերը) մեկ անել - միաբանվել, որևէ գործ՝ արարք կատարելու համար համաձայնության գալ
  96. խոսքը մետրով կտրել - նույնն է՝ խոսքը շաքարով կտրել
  97. խոսքը մեր մեջ - ասում եմ իբրև գաղտնիք, մարդու չասես, պետք չի տարածել
  98. խոսքը մեր մեջ մնա - ասում եմ իբրև գաղտնիք, մարդու չասես, պետք չի տարածել
  99. խոսքը (խոսքները) մի՝ մին անել - միաբանվել, որևէ գործ՝ արարք կատարելու համար համաձայնության գալ
  100. խոսքը (խոսքները) մտքում ծամել - ասելիքը կշռադատել
  101. խոսքը շաքարով կտրել - ներողություն ընդմիջելու համար
  102. խոսքը շեղել - նույնն է՝ խոսքը փոխել
  103. խոսքը շտկել - կարգին խոսել, ավելորդ բաներ դուրս չտալ
  104. խոսքը շուռ գալ - խոսակցության նյութը փոխվել
  105. խոսքը շուռ տալ - խոսակցության նյութը փոխել, այլ նյութի անցնել
  106. խոսքը չվանի (պարանի) վրա դնել - ասածը հաշվի առնել, կարևորություն տալ
  107. խոսքը պահել - խոստմանը հավատարիմ մնալ, տված խոստումը չդրժել
  108. խոսքը պատկանում է
    1. խոսելու հերթը տրվում է
    2. վճռական դերը հասնում է
  109. խոսքը տակը, քարը վրան - ոչ ոքի չհայտնել, թող սա գաղտնիք մնա, այնպես պետք է անել, որ մարդ չիմանա
  110. խոսքը տափ գցել՝ տափով տալ - տրված հանձնարարությունը՝ խնդիրքը՝ պատվերը չկատարել՝ մերժել
  111. խոսքը տեղը բերել
    1. զրույցի հարմար պահին նախապես ասված վիրավորական խոսքին դիպուկ հատուցում տալ
    2. տեղին խոսք ասել
  112. խոսքը տեղը դնել
    1. զրույցի հարմար պահին նախապես ասված վիրավորական խոսքին դիպուկ հատուցում տալ
    2. տեղին խոսք ասել
  113. խոսքը տեղը գալ - որևէ խոսք ասելու հարմար առիթ ներկայանալ
  114. խոսքը տեղ հասնել - մեկի հասցեին ասված գաղտնի խոսքը նրա կողմից իմացվել
  115. խոսքը ուղղել մեկին - խոսքով դիմել մեկին
  116. խոսքը ուր է տանում - խոսակցությունը ինչ է հանգեցնում
  117. խոսքը փակել - խոսակցությունը՝ խոսքը վերջացնել՝ ավարտել
  118. խոսքը փոխել
    1. նախապես տրված ցուցմունքից՝ վկայությունից՝ ասածից հրաժարվելով ուրիշ բան ասել
    2. խոսակցության՝ ճառի՝ խոսքի նյութը փոխել, խոսքը ճառ տալ
  119. խոսքի քամուն տալ - իզուր խոսել, արագություն՝ անոգուտ խոսել
  120. խոսքի ազատություն - գրավոր կամ բանավոր կերպով իր մտերը՝ համոզմունքները ազտորեն արտահայտելու և պաշտպանելու իրավունք
  121. խոսքի աղ(ը) - խոսքի էությունը՝ իմաստը
  122. խոսքի բռնել - խոսքով զբաղեցնել, խոսակցության մեջ քաշել
  123. խոսքի բռնվել - խոսակցության մեջ մտնել, խոսակցել, զրույց անել, զրույցով՝ խոսակցությամբ տարվել
  124. խոսքի բուն իմասթով՝ նշանակությամբ - իրապես, ոչ փոխաբերաբար, բառի իսկական առումով, բառի բուն իմաստով
  125. խոսքի գալ - համոզվել, համաձայնություն արտահայտել, համառությունը թողնել
  126. խոսքի ետևից ընկնել
    1. բծախնդրորեն մեկի ասածի մեջ անճշտություն՝ անպատշաճություն գտնել
    2. խոսքեր՝ բառեր՝ արտահայտություններ որոնել պատասխան տալու համար
  127. խոսքի ետևից ման չգալ - նույնն է՝ խոսքի ման գալ
  128. խոսքի թելը կորցնել - խոսքի շարունակունակությունը մոռանալ
  129. խոսքի թելը կարել - խոսքըն ընդատել, խոսակցությունը ընդմիջել

խոսքի թելը շարունակել - կիսատ մնացած խոսքը վերսկսել խոսքի խառնվել - խոսակցության մեջ մտնել, սկսել խոսակցությանը մասնակցել խոսքերի կրկուտ - արագախոսություն խոսքի կեսը բերանում - խոսքը չավարտած խոսքի կծիկը բանալ՝ եա տալ - խոսելը սկսել խոսքի համար - օրինակ, օրինակի համար խոսքի հետ ընկնել - տե՝ս խոսքով տարվել խոսքի ման չգալ - պատասխանը պատրաստ ունենալ, անմիջապես դիպուկ պատասխան, խոսք ասել խոսքի մասեր - բառերի քերականական տեսակները ըստ նրանց ընդանուր նշանակության խոսքի մեջ ընկնել՝ մտնել - նույնն է՝ խոսքի խառնվել խոսքի պաշարը վերջանալ - այլևս ասելիք չունենալ, խոսելու նյութը սպառվել խոսքի վարպետ

    1. ճարտարախոս
    2. խոսքարվեստի վարպետ

խոսքի տակ չմանալ - դիմացինի խոսքին հակադարձ խոսքով պատասխանել խոսք տեր

    1. իր խոսքի վրա հաստան մնացող, իր խոսքը պահող
    2. հաստատամիտ, համառ

խոսք տերը լինել - իր ասածի վրա հաստատուն մնալ խոսքի տերը մնալ - իր ասածի վրա հաստատուն մնալ խոսքի օրինակ - ճրինակի համար խոսքի դառնալ - կիսատ թողած խոսքը վերսկսել խոսքին խոսք բերել - ասված խոսքին նույնանման պատասխանել խոսքի ծայր(ծեր)լինել - խոսակցությունը՝ խոսքը վերջ ունենալ, խոսքը շատ երկար չլինել

  1. խոսք խոսք կցել - մեկի խոսքին իբրև շարունակություն կամ լրացում իր խոսքը ավելացնել
  2. խոսքին կշիռ դնել - մեկի ասածին կարևորություն՝ նշանակություն տալ, մեկի ասածը հաշվի առնել
  3. խոսքից անցնել - խոսքից դուրս գալ
  4. խոսքով գցել - մեկին խոսեցնել, մեկին խոսքով զբաղեցնել
  5. խոսքից դուրս գալ - մեկի ասածը չկատարել, հանձնարարությունը անկատար թողնել
  6. խոսքից ելնել - խոսքից դուրս գալ
  7. դա էլ խո՞սք է - ինչպե՞ս կարելի է այդպես խոսել, անհարմա՞ր չէ
  8. երկու խոսքի լինել - կեղծավոր՝ երկերեսանի լինել
  9. երկու խոսքով - կարճառոտ, համառոտ կերպով
  10. էս խոսքի վրա - դեռ այս խոսքը չվերջացած, այս բանը խոսելու միջոցին
  11. ինչ խոսք - համաձայն եմ, ճիշտ ես ասում
  12. իրար խոսք տալ - միմյանց հետ ամուսնանալու համաձայնության գալ
  13. մեկ խոսքով
    1. կարճ ասած, համառոտ կերպով
    2. տե՝ս մի խոսքով
  14. մեկի բերանը խոսք դնել - մեկին սովորեցնել, որ մի ուրիշին չենթարկվի
  15. մեկի խոսքը անել
    1. պատվերը՝ հանձնարարությունը կատարել
    2. (արևմտհ․) մեկի մասին բանբասել
  16. մի խոսքով - գործածվում է ասածի համառոտ ամփոփման՝ եզրակացություն հայտնելու համար՝ այլ կերպ ասած, ամփոփ ասած, այսինքն նշանակությամբ
  17. մի խոսքը երկու չանել - պատվերը՝ հանձնարարությունը անմիջապես կատարել, թույլ չտալ, որ կրկնվի