կրակ

Վիքիբառարան-ից

Megaphone.svg ՄՀԱ(key): [kɾɑk]

արտասանություն
Large bonfire.jpg

Դասական ուղղագրութեամբ՝ կրակ


Վանկեր՝ կ(ը)•րակ 

Ստուգաբանություն[խմբագրել]

Թերևս բնիկ հնդեվրոպական *geu- «այրել» արմատից՝ *gu-ro- կամ *gu-lo- (հուր բառի ազդեցությամբ) > *guro- > *կուր-ակ. հմմտ. իռլանդերեն gúal «ածուխ», հին իսլանդերեն kol «փայտածու», մ. վ. գ. kole «փայլփլել, առկայծել»: Սակայն հնարավոր է նաև կրակ բառի իրանական ծագումը հին վրացերեն kerak «օջախ» բառի հետ միասին:

Գոյական

  1. այրվող նյութի՝ առարկայի շուրջը շիկացած լուսափայլ գազերը, բոց, հուր ◆ Մերթ կրակը պառկում էր գետնի վրա, մեկ ծուլ լինում մինչև եռոտանու գագաթը: (Ակսել Բակունց)
  2. այրվող վառելանյութ, խարույկ ◆ Պղինձը դրին կրակին, քարերն ածին կրակի մեջ ու նստոտեցին: (Հովհաննես Թումանյան)
  3. հրդեհ ◆ Կրակն արագ-արագ կլանում էր կացարանը: (Շիրվանզադե)
  4. այրվող նյութի շիկացած բեկոր, վառվող ածուխ ◆ Սեղանի երեսը տեղ-տեղ այրված էր, երևի ճանապարհորդների բերած հեշտաեռի տակից թափված կրակից: (Րաֆֆի)
  5. լուսավորություն, լույս, ճրագ (փխբ․) ◆ Կրակները մարեցին և թագավորից սկսած մինչև վերջին զորականը ամենքն էլ քնո գիրկը մտան: (Մուրացան)
  6. տաքություն, ջերմություն (փխբ․) ◆ Նրա աչքերը փակվեցան, սաստիկ ջերմախտական կրակը տիրեց նրան: (Րաֆֆի)
  7. սաստիկ շոգ (փխբ․) ◆ Արեգակը կրակ էր թափում: (Րաֆֆի)
  8. պատուհաս, փորձանք (փխբ․) ◆ Սա էր մնացել, սա էր անպատճառ Մեր գլխին մի նոր կրակ էր բերում: (Հովհաննես Թումանյան)
  9. դժվարին՝ ծանր կացություն (փխբ․)
  10. խանդ, ոգևորություն, եռանդ, ավյուն (փխբ․) ◆ Իմ աչքերի մեջ այնքան կրակներ եմ մարել ես: (Եղիշե Չարենց)
  11. հրաձգություն ◆ Հարևան շենքերի կտուրներից գնդացրային կրակով պատասխանում էին յունկերները:
  12. դաժանություն, խստություն (փխբ․)
  13. բուռն զգացում
  14. իբրև հրաման. կրա՜կ - (ռազմ․) կրակելու՝ կրակ բացելու հրաման

Ածական

  1. անտանելի՝ անհանդուրժելի (մարդ)

Հոմանիշներ[խմբագրել]

  1. հուր, բոց, ատր
  2. խարույկ, օջախ, պող, վամ, զելք, ցելք, թառաֆ, քյուլհան, փուռակ, կառ (գվռ․)
  3. տե՛ս հրդեհ
  4. տե՛ս լույս
  5. տե՛ս ճրագ
  6. տե՛ս եռանդ
  7. տե՛ս կիրք
  8. տե՛ս փորձանք
  9. տե՛ս տաքություն
  10. տե՛ս հրաձգություն
  11. տե՛ս դաժանություն
  12. տե՛ս թանկություն
  13. տե՛ս շոգ
  14. տե՛ս անտանելի
  15. տե՛ս եռանդուն

Արտահայտություններ[խմբագրել]

  1. կրակ անել
    1. կրակ՝ խարույկ վառել
    2. լույս՝ ճրագ վառել
  2. կրակ առնել
    1. բոցավառվել
    2. բորբոքվել, եռալ
  3. կրակ բանալ՝ բացել - կրակել, հրաձգություն սկսել
  4. կրակ գցել
    1. հրդեհել
    2. բուռն զգացմունք առաջ բերել
    3. փորձանքի մեջ գցել
  5. կրակ դառնալ
    1. ատրաշեկ դառնալ, տաքությունից շիկանալ
    2. շիկնել
    3. սաստիկ բարկանալ
    4. ճիգ թափել, չարչարվել
    5. պատուհաս՝ փորձանք դառնալ
  6. կրակ դուրս թռչել - կայծեր ժայթքել
  7. կրակ(ը) ընկնել
    1. հրդեհվել, հրդեհ ընկնել
    2. փորձանքի մեջ ընկնել
  8. կրակ թափել
    1. սաստիկ շոգ անել
    2. սաստիկ զայրանալ՝ բարկանալ
    3. տանջել, նեղել, բռնություն գործադրել, կեղեքել
  9. կրակ թափվել
    1. շոգ լինել
    2. ժրաջան՝ եռանդուն գործ անել
  10. կրակ ձգել
    1. հրդեհել
    2. բուռն զգացմունք առաջ բերել
    3. փորձանքի մեջ գցել
  11. կրակ մաղել - գնդակոծել
  12. կրակ կապել - գնդակոծել
  13. կրակ կտրել (կտրվել)
    1. շիկանալ
    2. զայրանալ
    3. եռանդագին գործի կպչել
    4. փայլատակել, պսպղալ
    5. բուռն զգացումից կարմրել, կարմրատակել
  14. կրակ վառել - խարույկ անել
  15. կրակ վառել մեկի սրտում՝ հոգում - հուզել, բուռն զգացումներ բորբոքել
  16. կրակ տալ
    1. վառել
    2. հրդեհել, հրդեհ գցել
    3. կրակել
  17. կրակ տեղալ՝ տեղացնել
    1. գնդակոծել
    2. նախատինքի՝ քննադատության՝ մեղադրության ենթարկել (բուռն կերպով)
  18. կրակ ուտես - նախատական արտահայտություն «կերածդ չվայելես, կերածդ հարամ լինի» նշանակությամբ
  19. կրակը գցել
    1. կրակի մեջ նետել
    2. անախորժ վիճակի՝ փորձանքի մեջ գցել
    3. անդրադարձ նշանակությամբ շատ աշխատել, ճիգ թափել
    4. իրեն փորձանքի ենթարկել
  20. կրակը մարել - կյանքը, ավյունը, եռանդը պակասել՝ չքանալ
  21. կրակն ընկնել
    1. փորձանքի մեջ ընկնել
    2. մեղք՝ հանցանք գործել
  22. կրակն իջնել - կրակը մեղմանալ՝ մարել
  23. կրակը նետել
    1. հրդեհել
    2. բուռն զգացմունք առաջ բերել
    3. փորձանքի մեջ գցել
  24. կրակը ջանն ընկնել - բուռն զգացումով համակվել՝ տոգորվել
  25. կրակի բերանը տալ
    1. այրել
    2. դժվար կացության՝ փորձանքի ենթարկել
  26. կրակի գալ - այրվել, խորովվել
  27. կրակի գիծ - տե՛ս կրակագիծ
  28. կրակի գին - շատ թանկ
  29. կրակի գնալ - շտապել, վռազել
  30. կրակի կտոր
    1. շատ եռանդուն, աշխույժ
    2. կատաղի, մոլեգին
  31. կրակի հետ խաղալ - վտանգավոր քայլ կատարել
  32. կրակի մատնել - հրդեհել
  33. կրակի մեջ ընկնել - փորձանքի՝ դժվար կացության մեջ ընկնել
  34. կրակի նման
    1. նույնն է՝ կրակի կտոր
    2. սրարշավ
  35. կրակին յուղ ածել - բորբոքել, գրգռել
  36. կրակի տալ - հրդեհել
  37. կրակի տակ առնել
    1. գնդակոծել
    2. քննադատության՝ մեղադրանքի ենթարկել, թիրախ դարձնել
  38. կրակի վրա յուղ ավելացնել - բորբոքել, գրգռել
  39. կրակի վրա նստած լինել - լարված վտանգավոր վիճակում լինել
  40. կրակից պրծնել - փորձանքից ազատվել