դուռ

Վիքիբառարան-ից

Հայերեն

Северная дверь Исаакиевского собора.JPG

Ստուգաբանություն[խմբագրել]

Գրաբարի դուռն բառից։ Վերջինս ծագում է բնիկ հնդեվրոպական՝ *dhur-՝ *dheur- «դուռ» հիմքից. հմմտ. հին հնդկերեն dvára, հոգնակի հայցական dúrah, հունարեն θυρα, հին բրետոներեն, կոռն. dor, հին վերին գերմաներեն turi, լիտվերեն durìs, հին սլավոներեն dvьri «դուռ»:

Գոյական

Վանկեր՝ դուռ 

  1. ելումուտ անելու բացվածք պատի, պարսպի, ցանկապատի և այլնի մեջ, մուտք ◆ Երբ հասան գլխավոր դռանը, եկվորները ցած իջան ձիերից: (Րաֆֆի) ◆ Մեծ բազմություն էր խմբված դահլիճի դռների առջև: ◆ Ասլանը բոլոր հիմնարկների դռները ծեծելու ամեն միջոցի դիմել էր, որ հողամասը բաց չթողնի ձեռքից: (Սերո Խանզադյան) ◆ Թե դռնից հաներ՝ պիտի երևար բաց լուսամուտից: (Պարույր Սևակ) ◆ Ու ահա այս տունը դուռը ոտք կոխելուս, մտովին ամբողջ վերադարձ մը կը կատարվի հոգիիս մեջ, կերիտասարդանամ հանկարծ: (Գրիգոր Զոհրապ) ◆ Ոմանք էլ դուռը միայն վրա էին դրել և բարակ թելով կապել, որ շունն ու հավը ներս չմտնեն: (Ակսել Բակունց) ◆ Հետախուզական բաժնում նրան դուռ էին ցույց տվել: (Ակսել Բակունց) ◆ Բարով մնաք դուռ ու դրկից: (Հովհաննես Թումանյան)
  2. մետաղյա կամ փայտյա շինվածք, փեղկ, այդ բացվածքը փակելու և բացելու համար ◆ Ծխնու վրա դուռը դարձավ, վայ տերտերը ներս մտավ: (Ավետիք Իսահակյան) ◆ Բազենյանը բաց արեց իր սենյակի դուռը: (Նար-Դոս) ◆ Մահճակալի տակին մի գաղտնի դուռ է լինում, բաց է անում, աղջկանը թողնում ցած ու կրկին փակում: (Հովհաննես Թումանյան) ◆ Ձեր այդ բարությունն ինձ հոգեկան ավելի մեծ տանջանք պատճառեց, քան այն, եթե դուռն ուղղակի հետ դնեիք երեսիս: (Նար-Դոս)
  3. պահարանի, գրասեղանի արկղի և այլնի փակելու փեղկ ◆ Միջնաբերդի դռներին հսկող… պահակները ոչ մի իշխանի կամ նախարարի առջև իսկույն դուռ չէին բաց անում (Ստեփան Զորյան) ◆ Նա դուռը դրեց: (Ակսել Բակունց) ◆ Սաքուլը դուռը ետ դրեց: (Նար-Դոս)
  4. լեռների մեջ նեղ բացվածք, անցք, լեռնանցք, կիրճ
  5. անցք, ճանապարհ, ելք ◆ Ման եմ գալի էս մըթնում քեզ մոտ գալու դուռ գտնեմ: (Հովհաննես Թումանյան)
  6. նարդի խաղի մեջ՝ գրաված, բռնած տուն ◆ Հարկավոր է շեշի դուռը փակել:
  7. արքունի պալատ կամ ատյան (հնց․) ◆ Շապուհ արքան յուր երկու քույրերի միջոցով երկու մեծ դռներ բաց արեց այդ կողմերից Հայաստան մտնելու: (Րաֆֆի)
  8. միջոց, հնար, ելք, ճար (փխբ․) ◆ Տեսա էլ ազատվելու դուռ չկա ասի՝ ես առաջուց երեսիս վեր ընկնիմ, որ երեսս փչացնի ոչ: (Հովհաննես Թումանյան) ◆ Վարժապետը թվաբանության չորս դուռը գիտե: (Պերճ Պռոշյան) ◆ Քո մայրը քո հոր դռները փակեց քո առջև: (Րաֆֆի) ◆ Դուռս ափ առած՝ կծեծե քամին: (Ավետիք Իսահակյան) ◆ Երեխեքս հավաքել եմ անորս մոտ էս մի երկու ամիսն անցկացնեմ… մինչև տեսնենք աստոծ ինչ դուռ բաց կանի: (Հովհաննես Թումանյան) ◆ Ողորմած աստված , ու դուռը բանաս, քու ոտի հողն ենք, դու ես ստեղծել: (Հովհաննես Թումանյան) ◆ Մի տեղից մի դուռ կը բացվի…ով գիտի: (Հովհաննես Թումանյան) ◆ Աղեն ամեն օր դուռը կտրած սպառնում էր…գյուղացուն: (Հովհաննես Թումանյան)
  9. որևէ տեղի, տեղանքի, երկրի և այլնի մատույց (փխբ․) ◆ Վասպուրականը արյաց երկրի դուռն է: (Դերենիկ Դեմիրճյան) ◆ Հարկավոր է երկրի դռները բաց անել ազատ երթևեկության համար: ◆ Հայ սեղանավորը ուներ իր առանձին հաշիվները Դռան հետ: (Րաֆֆի) ◆ Պարսից դուռը: (Լեո) ◆ Ոսկին թափված էր դռանը: (Ակսել Բակունց) ◆ Ձմեռը դռանն է ◆ Մի քանի ամիս առաջ ես իմ ականջով լսեցի ձեր այն պահանջը, թե պետք է բացել Ռուսաստանի դռները արտասահմանյան կապիտալի առջև: (Անահիտ Սահինյան)
  10. տուն, շենք (փխբ․) ◆ Վա~յ, մա՛յրիկ ջան, տե~ս, բակն ու դուռը լի, ի~նչքան ըսպիտակ թիթեռ է գալի: (Հովհաննես Թումանյան) ◆ Ես իսկապես հարևանների դռներն ընկնելու կարիք էլ չունեի: (Հովհաննես Թումանյան) ◆ Կարբուց ուղիղ քեզ մոտ, քո դուռն եմ ընկել: (Պերճ Պռոշյան) ◆ Մարդ դռներն է ընկել, մի բան չի կարողանում անել… իսկ դու նրան օգնելու մասին չես մտածում: (Գարեգին Սևունց) ◆ Դուռը չեմ բախի մարդու նենգավոր:ԱԻ ◆ Էդ չինովնիկի դուռը մի գնա: (Ակսել Բակունց) ◆ Վարի օրերին նորից վիզներս ծռած սրա նրա դուռը չենք գնա: (Անահիտ Սահինյան) ◆ Մի պառավ դարվիշ մեր դուռն է գալի: (Հովհաննես Թումանյան) ◆ Երևում է՝ կտրիճ էիր , դուռս եկար քո ոտքով: (Հովհաննես Շիրազ) ◆ Հերիք է թշնապու պես հալածես, դուռս քարես: (Ջիվանի)
  11. տուն, ծուխ, տնտեսություն (փխնն․) ◆ Նրա տնից մի քանի դուռ վերև ապրում էր Հաջի Սողոմոնը: (Վահան Թոթովենց) ◆ Կամենում էր, որ քույրը լավ ուսում ստանա , եղբոր նման նոքար չդառնա ուրիշի դռներին: (Նաիրի Զարյան) ◆ Բայց նա արդեն հոգնել էր գործարանների, արհեստանոցների, ֆաբրիկաների դռները չափչփելուց, սրան ու նրան գործի մասին խնդրելուց: (Գարեգին Սևունց) ◆ Տաշտներդ լի հաց լինի, դռներդ միշտ բաց լինի: (Հովհաննես Թումանյան) ◆ Նրա դուռը բաց է ամենքի առջև: (Հովհաննես Թումանյան) ◆ Վա~յ քու տունը քանդվի, Խանդութ, վա~յ քու դուռը փակվի, անգութ: (Հովհաննես Թումանյան) ◆ Կինը մեռավ դուռը փակվեց: ◆ Լևոնը քաշեց սենյակի դուռը: (Ակսել Բակունց)
  12. անցման տեղ, հաղորդակցության ճանապարհ սահմանակից երկրների միջև (փխբ․) ◆ Թշնամին մեր դռանը կանգնած է, ներս մտնելու վրա է: (Րաֆֆի) ◆ Գալիս ես, լցված տենչերով անհուն, անցնում սլացքով եզերքից եզերք, մոլորակների դռները բացում: (Մամուլ)
Հոմանիշներ[խմբագրել]
Արտահայտություններ[խմբագրել]
  1. դուռ անել, դուռ առնել - տե՛ս գրավել
  2. դուռ բացել, դուռ բանալ, դուռ բաց անել
  3. # օգնել, փրկել
  4. # ուղենշել
  5. դուռ գտնել - տե՛ս փրկվել
  6. դուռը ափ առնել - պահանջել, դիմել (4)
  7. դուռը բախել - այցելել, դիմել (3)
  8. դուռը բաց - հյուրասեր
  9. դուռը գալ, դուռը գնալ - դիմել (3), խնդրել
  10. դուռը գոցել, դուռը երեսին փակել, դուռը երեսին ծածկել
  11. # վռնդել
  12. # արգելել
  13. դուռ զարկել, դուռը թակել, դուռը ծեծել
  14. # այցելել
  15. # դիմել (3)
  16. դուռը կացին կախել
  17. # պահանջել
  18. # խնդրել
  19. դուռը կտրել - դիմել (3)
  20. դուռը հասցնել (որևէ բանի) - ենթարկել
  21. դուռը ձեռքն առնել
  22. # պահանջել
  23. # դիմել (3)
Թարգմանություններ[խմբագրել]

Աղբյուրներ[խմբագրել]