աչք

Վիքիբառարան-ից

Գոյական

Վանկեր՝ աչք 

Hazel-green eye.jpg
  1. տեսողության գործարան
  2. տեսողություն
  3. հայացք, նայվածք
  4. հսկողություն, խնամք
  5. շատ սիրելի անձ (փխբ․)
  6. ամենալավը, ամենաընտիրը, լավագույնը (փխբ․)
  7. շինարարության առանձին բաժանմունք՝ մաս
  8. կահույքի դարակ, գզրոց
  9. դռան՝ պատուհանի և այլն փեղկերի յուրաքանչյուր բաժինը
  10. վերքի սպիտակ կետը, որի պատռվելով դուրս է գալիս թարախը
  11. խաղաթղթի՝ նարդու զառերի՝ դոմինոյի քարերի և այլն վրայի նշաններից՝ կետերից յուրաքանչյուրը
  12. երկու հենարանների՝ սյուների և այլն միջի տարածությունը
  13. բողբոջ (բսբ․)
  14. կարտոֆիլի կամ նման պալարապտուղների վրայի փոսիկը, որից ծիլ պիտի դուրս գա
  15. կերակրի մեջ գցվող հատիկ (կորկոտ, բրինձ և այլն․․․), ակ, ակնկալ (գվռ․)
  16. ջրաղացի առանձին մաս՝ բաժանմունք՝ իր մի զույգ քարով և այլ պարագաներով
  17. կարծիքով, գնահատումով, համար
Հոմանիշներ[խմբագրել]
  1. ակ(ն), տեսողություն, տեսանելիք
  2. լուսարան (արևմտհ․)
  3. ակունք, ականողիք, հայարան, հայեցողություն (հզվդ․)
  4. նայելիք, մուսկ (ծածկ․)
  5. աչիկ, աչուկ (փղքշ․)
  6. պսիկ, պծառ (բրբ․) (տեսակները)՝ սևակ, սևաչյա, սևաչվի, թխակն, թխաչյա, թխաչվի, կապուտակն, կապույտաչյա, կապույտաչվի, խաժակն, խաժաչյա, խաժաչվի
  7. ծով֊ծով, գորտան, կոկով, ս(ը)րտ(ը)ր, ճուլուլ, ճ(ը)պճ(ը)պ, պլպ(ը)լ, պոճիկ, պծեկ, սըկըլ, պշլուկ, խաժուկ, խաժժուկ, խաժժիկ, կապուտ, չինի, կանաչ, սև, գոմշի, շլուկ (բրբ․)
  8. հայացք, նայվածք
  9. գզրոց
  10. սենյակ
  11. ակ(ն), ակնուռ, կոճակ, պտուկ, կոկոն (բսբ․)
  12. կապիճ, ճանակ, խորշ, տուն (մատանեքարի)
  13. թաթ, նժար (կշեռքի)
  14. ակ, ակնակալ (հատիկ, որ գցում են կերակրի մեջ) (բրբ․)
Արտահայտություններ[խմբագրել]
  1. Աչք ածել- 1. չորս կողմը նայել: 2. հայացքով որոնել: 3. հսկել, նայել, խնամել
  2. աչք անել ― աչքով անել
  3. աչք աչքի գցել- իրար աչքերի նայել
  4. աչք առնել- չար աչքի գալ
  5. աչք բացել՝ բաց անել՝ բանալ ― զբաղմունքից, հոգսից և այլն ազատվել
  6. աչք գոցել ― աչք փակել
  7. աչք գցել մեկի՝ մի բանի (վրա)- մեկին կամ մի բանի հավանել և ձգտել տիրանալու
  8. աչք դնել- ձեռք բերելու՝ ձգտելու առարկա դարձնել
  9. աչք ընկնել- ասունանալ սկսել (մրգերի մասին)
  10. աչք ծակել- 1. աչքը կսկծացնել՝ խտղտել: 2. շատ խորթ՝ օտարոտի լինել 3․ աչքի զարնել, խիստ ակնառու լինել։ 4. նախանձ շարժել
  11. աչք ման ածել- աչքերով որոնել
  12. աչք շլացնել- հրապուրել, գրավել։ 2. շշմեցնել
  13. աչք տալ- տեսնել, նայել
  14. աչք տնկել- 1. աչքը հառել մի բանի 2. ձգտել, աշխատել տիրանալ
  15. աչք ու ականջ- 1. լուր բերող տանող։ 2. լարված ուշադրություն
  16. աչք ունենալ- 1. աչքը բաց լինել, ուշադիր լինել։ 2. տրամադրություն՝ սիրտ ունենալ։
  17. աչք ունենալ մի բանի վրա- փափագել, ձգել
  18. աչք փակել- 1. չտեսնելու տալ, ներողամիտ լինել։ 2․ սկսել քնել։
  19. աչքը առնել- 1. վտանգ կամ զոհաբերություն հանձն առնել։ 2․ աչքը շլանալ (ցոլացող առարկայի նայելուց)։ 3. տեսողությամբ ընդգրկել։
  20. աչքը արյունը կոխել- արյունը աչքերը կոխել
  21. աչքը բան տեսնել- գոհանալ, բավականանալ
  22. աչքը բաց- 1. աչքաբաց, ձեռներեց։ 2. արթուն, չքնած։ 3. կենդանի, չմեռած
  23. աչքը բացել- աչքաբաց դառնալ
  24. աչքը՝ աչքերը բաց անել՝ բացել՝ բանալ ― 1. կոպերն իրարից հեռացնել, բացել։ 2. արթնանալ։ 3. ուշքի գալ, սթափվել։ 4. գիտակցության գալ, սկսել հասկանալ։ 5. կյանք մտնել։ 6․ զգաստ՝ աչալուրջ լինել։ 7․ ծաղկել, բացվել։ 8․ գիտակցության բերել, հասկացնել։
  25. աչքը՝ մի աչքը բաց թաղել ― աչքը ճամփին մնացած՝ մեկի կարոտը սրտում մնացած թաղել։
  26. աչքը՝ աչքերը բացվել ― աչքաբաց դառնալ
  27. աչքը բռնել՝ կպչել՝ վրան ընկնել- հավանել
  28. աչքը գալ ― աչքին գալ
  29. աչքը գցել- 1. հայացքը գցել՝ ուղղել՝ նայել։ 2. աչք գցել։ 3. ակնկալել, սպասելիք ունենալ։ 4․ ուշադրությամբ հետևել, լսել։
  30. աչքը դիպչել- հայացքն ընկնել, տեսնել
  31. աչքը դռանը մնալ- մեկի գալուն սպասել
  32. աչքը դուրս- ամուսնական կյանքին անհավատարիմ
  33. աչքը դուրս գալ- աչքերը փչանալ, կուրանալ
  34. աչքը ընկնել մի բանի- նկատել, նշմարել
  35. աչքը թեքել- ուշադրությունը շեղել
  36. աչքը՝ աչքին թոզ փչել կամ հող ու մոխիր փչել- խաբել, աչքակապությամբ զբաղվել
  37. աչքն իր դռանը- 1. ամուսնական կյանքին հավատարիմ։ 2. իր ունեցածով գոհ
  38. աչքը լիանալ- գոհանալ
  39. աչքդ լույս- 1. բարեմաղթության բանաձև՝ ուրախալի առիթով։ 2. հեգնական արտահայտություն՝ վատ բան լսելիս, պատահելիս
  40. աչքը լույս տալ- բարիք գործել
  41. աչքը խաբել- 1. տեսողական պատրանք ստեղծել: 2. քիչ բանով գոհացնել
  42. աչքը՝ աչքերը խավարել- 1. տեսողությունը թուլանալ, կուրանալ 2. անեծքի կամ վշտակցության՝ ափսոսանքի արտահայտություն
  43. աչքը խոթել ― աչքը կոխել
  44. աչքը խուփ անել- քնել
  45. աչքը խմել ― աչքը ուտել
  46. աչքը ծակ- աչքածակ, ծակաչք, ագահ
  47. աչքը՝ աչքերը ծով դառնալ, ծովանալ- արտասվել
  48. աչքը ծռել- խեթ նայել
  49. աչքը՝ աչքերը կապել- խաբել, մոլորեցնել
  50. աչքը կարոտ մնալ՝ լինել- փափագելի՝ ցանկելի բանից զուրկ լինել
  51. աչքը կթել- աչքերը մի բանի հառվել
  52. աչքը կշտանալ- բավարարվել, գոհանալ
  53. աչքը կոխել ― 1. աչքի մեջ մտցել։ 2․ որևէ բան մեկի դիմացը պահելով՝ ցույց տալով հանդիմանել, որևէ բան երեսովը տալ։ 3. դժգոհությամբ, անարգական ձևով մի բան մեկին տալ
  54. աչքը կոտրել- կարիքը՝ պահանջը բավարարել, կշտացնել, հագեցնել
  55. աչքը կորեկ չգցել- ոչինչ չտալ
  56. աչքը կպչել- 1. քնել 2. հավանել
  57. աչքը կպցնել- կարճ ժամանակ քնել
  58. աչքը կտնել ― 1. տեսնել կարողանալ։ 2. աչքը ուտել։ 3. հայացքը հեռացնել։
  59. աչքը կուշտ ― իր ունեցածով գոհ
  60. աչքը հանել ― 1. աչքի գունդը տեղից հանել, կուրացնել։ 2. թշնամուն պատժել, ոխը հանել։ (փխբ․) 3. կուրացնել, առհասարակ՝ մեծ վնաս պատճառել (ապառնալիք)
  61. աչքը հատ ընկնել ― աչքի եղջերաթաղանթի վրա գորշագույն բիծ առաջանալ
  62. աչքը մեկի ձեռքին լինել ― միշտ մեկից օգնություն ակնկալել
  63. աչքդ (մինչև) մի անգամ բացուխուփ անես ― մի ակնթարթում
  64. աչքը ճամփին՝ ճանապարհին լինել մեկին ― 1. կարոտով ու երկար սպասել մեկի գալուն։ 2. շտապելով՝ անհամբարությամբ սպասել մի տեղ գնալուն
  65. աչքը մազ բուսնել ― 1. երկար սպասել։ 2. երկար ու դժվարին աշխատանք կատարել, նեղություն քաշել։
  66. աչքը մտնել ― 1. աչքի մեջ մտնել։ 2. գլուխը մոտեցնել մեկի երեսին։ 3. մեկի սիրելին՝ հովանավորյալը դառնալ։
  67. աչքը շոռ ― տռփոտ, կնամոլ
  68. աչքը չգալ ― ոչինչ թվան, արժեք չունենալ
  69. աչքը հառել, չլել ― 1. առանց որոշակի բանի նայելու աչքերը հառած լինել։ 2. մեկի գալը հաճելի չլինել։
  70. աչքը ջուր դառնալ, կտրել, մաղվել ― 1. ակնդետ նայել, կարոտով սպասել
  71. աչքը վախենալ ― փորձով մի բանից վախեցած լինել
  72. աչքը վրան լինել ― 1. հավանել։ 2. փափագել։ 3. հսկել, պահպանել
  73. աչքը վրան տաք լինել ― մեկին սիրով վերաբերվել, հոգատար՝ ուշադիր լինել
  74. աչքը մեկի՝ մի բանի վրա պահել ― 1. ուշադրություն դարձնել, հսկել։ 2. պահպանել, խնամել, հոգ տանել
  75. աչքը վրայից չզատել, չհեռացնել ― միշտ աչքի առաջ ունենալ
  76. աչքը ուտել ― իր ուժերին համապատասխան համարել
  77. աչքը՝ աչքերը փակել ― 1. քնել։ 2. մեռնել
  78. աչքը փչվել ― ակնագնդի հեղուկը արտայոսել
  79. աչքերը (աչքը) առնել ― 1. լացից աչքերը կարմրել։ 2. անփույթ լինել մեկի նկատմամբ, մեկի գալուց դժգոհ լինել (ծաղր․)
  80. աչքերն աղաղվել ― աչքերը արցունքով լցվել
  81. աչքերը բռնել ― կուրացնել
  82. աչքերը բռնվել ― 1. աչքերը փակվել (հիվանդությունից)։ 2. կուրանալ
  83. աչքերը գնալ ― 1. քունը տանել։ 2. մի բանով հիանալ՝ զմայլվել։
  84. աչքերը լայն բանալ, բացել ― զարմանքից, անակնկալից աչքերը չռել
  85. աչքերը լցվել ― 1. արտասվակալել։ 2. հուզվել, լաց լինելու չափ ազդվել մի բանից
  86. աչքերը ճակատը թռչել ― սաստիկ հուզմունքից աչքերի բիբերը վեր բարձրանալ
  87. աչքերը մտնել ― 1. հիվանդությունից, սովածությունից և այլն․․․ աչքի լույսը նվազել։ 2. հուզմունքից, զայրույթից և այլն․․․ իրեն կորցնել, աչքին ոչ մի բան չգալ, չերևալ
  88. աչքերը շաղվել ― աչքերը խառնվել, պղտորվել
  89. աչքերը (աչքը) զույգ կան չորս բացել ― 1. շատ զգույշ, ուշադիր լինել, շրջահայաց լինել։ 2. անակնկալից ապշել, զարմանալ
  90. աչքերը չռել ― 1. աչքերը լայն բացել (զարմանքից, զայրույթից և այլն․․․)։ 2. աչքերը չորս բացել
  91. աչքեր սարքել ― 1. չարաճճի հայացքով նայել մեկին։ 2. խեթ հայացքով նայել
  92. աչքերը վշտերին տալ ― սգալ, ողբալ
  93. աչքերը տաքանալ ― աչքերը լցվել, արտասվակալել
  94. աչքի գրող ― ատելի
  95. աչքի լույս ― շատ սիրելի
  96. աչքի ընկնել՝ զարնել, խփել ― 1. նկատելի դառնալ, ուշադրություն գրավել։ 2. նշանավոր լինել, որևէ հատկանիշով առանձնանալ
  97. աչքի ծայրով՝ պոչով նայել ― 1․ գաղտագողի նայել։ 2. մի աչքով նայել։ 3. կարևորություն չտալ, բանի տեղ չդնել
  98. աչքի կապիճ ― ակնակապիճ
  99. աչքի ճիճուն՝ որդը կոտրել ― 1. քնատությունից ծանրացած աչքերը հանգստացնել մի քիչ քնելով։ 2. գոռոզությունը իջեցնել, ընկճել
  100. աչքի չափ― աչքաչափ
  101. աչքի պտուղ ― ակնագունդ
  102. աչքի վերև՝ վրա հոնք (ունք) կա ասել ― ամենաթեթև դիտողություն անել, մեկի մասին աննշան բացասական բան ասել
  103. աչքի վրա տեղ ունենալ ― շատ սիրելի լինել
  104. աչքի տակ առնել ― նկատի ունենալ
  105. աչքի տակով անց կացնել ― 1. թեթևակի նայել։ 2. մեկի առջևով մի բան տանել֊բերել, որպեսզի տեսնի։ 3. անտես անել, զանցառության տալ
  106. աչքի տակով անց կենալ ― աչքին երևալ
  107. աչքի տակով նայել, մտիկ տալ ― 1. գլուխը կախած դեպի վեր նայել։ 2. խեթ նայել (փխբ․)
  108. աչքի փուշ դառնալ ― սաստիկ ատելի լինել
  109. աչքի վրա ունք կա չասել ― ամենաթեթև նկատողություն իսկ չանել
  110. աչքին գալ ― նկատելի դառնալ, նշանակություն ստանալ, մեծ բան թվալ
  111. աչքին դիպչել ― նշմարվել, երևալ
  112. աչքին երևալ ― 1. նկատվել, նշմարվել։ 2. իր ուժը ցույց տալ, երկյուղ ազդել։ 3. աչքի ընկնել։ 4. թվալ
  113. աչքիս վրա ― ամենայն հոժարությամբ, սիրով
  114. աչքին լույս գալ ― նեղությունը, չարչարանքը անցնել, մխիթարվել, ուրախանալ
  115. աչքին հող ու մոխիր փչել ― խաբել, մոլորեցնել, աչքակապությամբ զբաղվել
  116. աչքին ոչ մի բան չգալ, չերևալ ― զայրույթից՝ հուզմունքից և այլն․․ իրեն կորցնել
  117. աչքին չերևալ ― 1. կորչել, հեռանալ։ 2. արժեք, նշանակություն չունենալ
  118. աչքերին փոշի փչել (նորբ․) ― աչքին հող ու մոխիր փչել
  119. աչքին թող փչել ― աչքին հող ու մոխիր փչել
  120. աչքի անցնել՝ անցկացնել ― աչքի տակով անցկացնել
  121. աչքից հանել, գցել ― այլևս չսիրել, չհամակրել
  122. աչքից մազ հանող ― շատ ճարպիկ գող
  123. աչքից շոռ ― աչքը շոռ
  124. աչքից չքվել ― հեռանալ, կորչել, անհետանալ
  125. աչքից փախչել, փախցնել ― աչքից վրիպել
  126. աչքով անել ― աչքով նշան տալ, ակնարկել, աչքի շարժումով մի բան հասկացնել
  127. աչքով աչք չունենալ ― բոլորովին չսիրել, տեսնելու ցանկություն չունենալ
  128. աչքովն ընկնել ― նկատվել
  129. աչքով տալ ― չար աչքով վնասել
  130. աչքերի տերը գնալ ― քունը տանել
  131. աչքով չափել ― 1. աչքաչափով չափել։ 2. սպառնալից հայացքով ոտից գլուխս նայել
  132. աչքերի քունը խլել ― 1. քնից զրկել, սաստիկ մտահոգության, մտատանջության մեջ գցել
  133. աչքերով լափել ― 1. հափշտակությամբ կարդալ։ 2. ակնդետ նայել
  134. աչքումը մազ բուսնել՝ կանաչել ― աչքը մազ բուսնել

Տարբեր կենդանիների աչքեր[խմբագրել]