բան

Վիքիբառարան-ից

Հայերեն

Դասական ուղղագրութեամբ՝ բան

Վանկեր՝ բան 

բան1[խմբագրել]

Գոյական[խմբագրել]

  1. խոսք, որևէ իմաստ պարունակող բառ՝ դարձվածք ◆ Դե խոսիր, մի բան ասա: (Դերենիկ Դեմիրճյան) ◆ Մի քիչ սպասեցեք, ընկեր Հովակիմ, միասին կգնանք մեքենայով: Ես մի քանի բան ունեմ նախագահին ասելու: (Սերո Խանզադյան)
  2. միտք, գաղափար, հասկացողություն ◆ Մի բան անցավ նրա մտքով: (Րաֆֆի) ◆ Բայց դարձյալ գոհանալ բանը նրա բնավորության մեջ չկար: (Դերենիկ Դեմիրճյան)
  3. գործ, աշխատանք, զբաղմունք ◆ Օրը գնաց, Ա՛ Ծիրան ջան, բանը մնաց, Ջան, ախպեր ջան: (Հովհաննես Թումանյան)
  4. երգ, տաղ ◆ Ասի՝ աշուղ, առ չունգուրդ, մեզ բան բան ասա սրտալի: (Հովհաննես Հովհաննիսյան) ◆ Նրա հետ քեզ այս գիշեր կպսակեմ անպայման, հիմա մի բան երգեցեք քաղցր, սրտալի: (Գեղամ Սարյան)
  5. իր, առարկա ◆ Հանկարծ նա ցնցվեց իրանի վրա զգացած ինչ-որ անախորժ մի բանի շփումից, մի ինչ-որ ցուրտ բան, կլորիկ ու պստիկ հրացանի կոտորակի պես թրխկաց Սաքուլի երեսին: (Նար-Դոս) ◆ Ու ձեռն ընկած մոտիկ բանը Տուր թե կտաս շան ճակատին: (Հովհաննես Թումանյան)
  6. ասացվածք, արտահայտություն
  7. իրողություն, իրադարձություն, պատահմունք ◆ Էդպես զարմանք բան չեմ տեսել դեռ բազմափորձ իմ կյանքում: (Հովհաննես Թումանյան) ◆ Երեք անգամ սրսփաց զարկված աղվոր աղավնին, Երեք անգամ չուզելով կարծես թողուլ իր հոգին: Այս բանը ոչ Տրդատես նկատեց, ոչ ալ Բակուր: (Դանիել Վարուժան) ◆ Հեղնարը… երբ Անանի խոսքերից իմացավ բանը, մնաց նստած տեղը ցամաքած, լուռ ու վշտահար: (Նար-Դոս)
  8. անցք, դեպք, պատահար, փորձանք ◆ Վայ, Գարեգին, եթե քեզ մի բան պատահեր, ես խելքս կթռցնեի… շշնջաց Անուշը: (Սերո Խանզադյան)
  9. հանգամանք, ինչ-որ գաղտնիք ◆ Էստեղ մի բան կա, գլխի չեմ… Իմ լսելով արաղի զավոդ պետք է շինի: (Ակսել Բակունց) ◆ Եզնիկը չի հանգստանալ, մինչև որ ամեն բան տեղն ու տեղը չիմանա: (Մուրացան)
  10. ունեցվածք, հասանելիք, հարստություն ◆ Ճամփին թշնամի զորքերը հանկարծ վրա տվին, մարդկանց կոտորեցին, ամեն բան տարան: (Հովհաննես Թումանյան)
  11. գիտելիք, տեղեկություն ◆ -Գիտես, Սեդա, այդ ժամանակվա դեպքերից ես քիչ բան գիտեմ: (Մուրացան) ◆ Նրանից հետո ես մեծացա, զանազան գրքեր կարդացի, նոր-նոր բաներ իմացա ու սովորեցի: (Հովհաննես Թումանյան)
  12. գործ, անելիք ◆ Դու մի վախենա, ես ամեն բան կանեմ, - հանգստացնում է աղվեսն ու ետ վազում թագավորի մոտ: (Հովհաննես Թումանյան)
  13. հարաբերություն, կապ ◆ Բայց հրաժարվել թեյից, կնշանակեր ասել նրան, որ մեր մեջ ամեն բան վերջացած է: (Անահիտ Սահինյան)
  14. խոսելիք, նյութ ◆ Ինչքան էլ խոսելու բան ունենային, այնուամենայնիվ աղջիկներն իրենց զգում էին փշերի վրա: (Գարեգին Սևունց)
  15. ուժ, զորություն, ազդեցություն ◆ Ջրելը էլի կարելի է ջրել, բայց դե անձրևի բանն ուրիշ է, ամեն թիզի վրա գալիս է անուշիկը ու հողը փափկացնում խմորի պես, - ասում էր Հովակիմը: (Սերո Խանզադյան)
  16. վիճակ, դրություն ◆ Ամենը թամամ է, բայց վատ է բանդ: (Հովհաննես Թումանյան)
  17. (հնց․) գրվածքի՝ բանաստեղծության մաս՝ գլուխ ◆ Նարեկացու «Մատյան ողբերգությանը» կազմված է 95 բանից:
  18. գործածվում է իբրև անորոշ անուն ամեն կարգի անշունչ առարկաների՝ երևույթների՝ ապրումների և այլ
  19. գործածվում է որպես անորոշ դերանուն՝ ոմն, մարդ նշանակությամբ ժողովրդական լեզվում
  20. գործածվում է գոյականների հետ՝ ցույց տալով ծավալի մեծացում՝ և նմանները, և այլն նշանակությամբ
  21. (բրբ․) շերամատուն
Հոմանիշներ[խմբագրել]
  1. գործ, զբաղմունք, աշխատանք, պարապմունք
  2. խոսք, ասք, պատգամ
  3. իր, առարկա, նյութ, տարր
  4. հանգամանք, պատահմունք, դիպված
Արտահայտություններ[խմբագրել]
  1. բանն անել
  2. # գործ անել, աշխատել ◆ Խի, խի՞ ես կանգնել, նստեցեք բան արեք: (Մուրացան)
  3. # որևէ հնար, միջոց, ճար գտնել ◆ Ասացեք, ընկեր գյուղատնտես, ինչ է պահանջվում, գուցե մի բան անենք: (Սերո Խանզադյան)
  4. բան է - ով գիտե, մի գուցե, հնարավոր է
  5. բան բռնել ― գործ սկսել, գործի ձեռնարկել
  6. բան գցել - շարժման մեջ դնել, բանեցնել (մեքենան, սարքը) ◆ Աղջի, ինչ կլինի, բան գցես ինձ, - խնդրում է խափան ջաղացը: (Հովհաննես Թումանյան)
  7. բան դառնալ ― մի արդյունք, ցանկալի հետևանք ստացվել ◆ Տղերք, սա որ քրտնի ոչ, բան չի դառնալ, եկեք սրան մի քարաբաղնիս անենք: (Հովհաննես Թումանյան)
  8. բան դուրս գալ ― հաջողվել, ցանկալի հետևանք ունենալ
  9. բան ընկնել ― սկսել աշխատել
  10. բան իմանալ ― որևէ գաղտնիք, տեղեկություն իմանալ
  11. բան հասկանալ ― գլխի ընկնել, խելքը կտրել ◆ Հաթամի աղջիկը բան չէր հասկանում այդ ամենից: (Ակսել Բակունց)
  12. բան չկա ― ոչինչ, վնաս չունի ◆ Շատ անգամ էլ իրենք կուտեն, քեզ տալ չեն, բան չկա, ծառայի կարգն էդ ա: (Հովհաննես Թումանյան)
  13. բան տալ ― բանեցնել, գործադրել
  14. բանը աջ գնալ ― գործը հաջող լինել, բարենպաստ ընթացք ստանալ
  15. բանը բամբակ բուսնել ― անհաջողության մատնվել, ձեռնարկած գործը գլուխ չգալ
  16. բանը բամբակ կլինել ― դրությունը, վիճակը, գործը վատ լինել, չարիքն անխուսափելի լինել
  17. բանը բան ցույց կտա ― գործը ցույց կտա հետագա անելիքը
  18. բանը բանին ուտել ― գործերը շատանալ, գործ գործի վրա կուտակվել
  19. բանը բանից անցնել՝ անց կենալ ― ուշ լինել, այլևս ամեն ինչ ավելորդ, անօգուտ լինել, ելք չլինել, փրկության՝ վերադարձնելու՝ կանխելու հնար չլինել ◆ -Հանես, ա՜յ քու տունը չքանդվի, էս ի՞նչ ես արել, բանը բանից անցել է: (Արազի)
  20. բանը բաց անել ― գաղտնիքը բացահայտել
  21. բանը բացվել ― գաղտնիքը բացահայտվել
  22. բանը բուսնել
  23. # գործը վատ լինել, վատ ելք ունենալ
  24. # երբեմն հակառակ նշանակությամբ՝ հաջողվել
  25. բանը բուրդ դառնալ՝ լինել ― վիճակը՝ գործերի ընթացքը վատ, անհեռանկար, անհուսալի լինել ◆ Սարհոնը զգաց, որ Օձուկի բանը բուրդ է: (Վրթանես Փափազյան) ◆ Այսպես որ գնա, սիլոսի բանը բուրդ կդառնա: (Սերո Խանզադյան)
  26. բանը գլուխ բերել
  27. # գործը հաջողությամբ ավարտել, ավարտին հասցնել
  28. # որևէ գործ հաջողեցնել
  29. բանը գլուխ գալ ― գործը հաջողել, հաջողությամբ ավարտվել
  30. բանը դուրս գալ
  31. # գործի ժամանակը գալ, աշխատանքները սկսվել (սովորաբար գյուղատնտեսական աշխատանքների մասին)
  32. # գաղտնիքը բացահայտվել
  33. բանը ինչո՞ւմն է - ի՞նչ է պատահել, ի՞նչն է պատճառը, էությունը ո՞րն է
  34. բանը լինել մեկի
  35. # վերաբերել մեկին
  36. # մեկի ուժերին՝ կարողություններին համապատասխան լինել
  37. բանը խարաբ լինել
  38. # գործերը ձախողվել
  39. # վտանգի, չարիքի ենթակա լինել, վտանգի տակ լինել
  40. # հիվանդ, վատառողջ լինել
  41. բանը խելքով բռնել ― կշռադատելով, շրջահայեցությամբ որևէ բան ձեռնարկել
  42. բանը կանգնել - գործը կանգ առնել
  43. բանը հասնել ― գործը մեկին՝ մի բանի հասնել՝ ընկնել ◆ Բանը հասավ դիվանբաշուն: (Հովհաննես Թումանյան)
  44. բանը նրանումն է ― իրողությունն այս է, այսպես է
  45. բանը շլոր լինել ― վիճակը՝ գործերի ընթացքը վատ, անհեռանկար, անհուսալի լինել ◆ Բանս տեսա, որ շլոր էր, փախա, գնացի սարը: (Խաչատուր Աբովյան)
  46. բանը պրծնել
  47. # գործն ավարտել, վերջացնել
  48. # խնդիրը վերջացած լինել
  49. # անհուսալի վիճակում լինել
  50. բանի անունն ինչ է ― զբաղված չէ
  51. բանը վատ լինել
  52. # գործերը ձախողվել
  53. # դժվարին կացության մեջ լինել
  54. բանն այն է, որ … ― իրողությունն այս է, այսպես է ◆ Բանն այն է, որ թղթակցությունն այլևս չի տպվի: (Սերո Խանզադյան)
  55. բանի դնել
  56. # աշխատանքի տեղավորել, գործի դնել ◆ Մի օր եկավ իմ մոտ մի խեղճ պատանի, խնդրեց, որ ես դնեմ նորան մի բանի: (Ռաֆայել Պատկանյան)
  57. # որևէ գործ հանձնարարել ◆ Աստված կսիրես՝ դիր ուրիշ բանի, թե չէ էս խալխին լեղաճաք կանի: (Հովհաննես Թումանյան)
  58. բանի ընկնել ― գործը սկսել, աշխատել, բանել
  59. բանի լինել
  60. # զբաղված լինել
  61. # որևէ բան կատարել, բանել
  62. բանի նման լինել (հարցականով և ժխտականով) ― արժեք ունենալ, որևէ արժեք ներկայացնել
  63. բանի պետք գալ ― պիտանի լինել
  64. բանի վրա լինել ― գործով զբաղված լինել
  65. բանի տակ բան կա ― գործի մեջ ինչ-որ գաղտնիք կամ այլ հանգամանքներ կան
  66. բանի տակն ու գլուխը իմանալ ― գործի մանրամասնություններն իմանալ ◆ Շատ գոհ ենք, որ ես էս բանի տակն ու գլուխը իմացա: (Սերո Խանզադյան)
  67. բանի տեղ անցնել ― արժեք ունենալ, մի բանի համար պիտանի լինել
  68. բանի տեղ դնել - գնահատել, կարևորություն տալ, ուշադրության արժանացնել ◆ Դու ոչ մեկին բանի տեղ չես դնում: (Սերո Խանզադյան)
  69. բանին գնալ
  70. # իր գործին՝ աշխատանքին գնալ, իր գործով զբաղվել ◆ Հայրը այսպես ասաց ու գնաց քնեց, Որ առավոտը ծեգին գնա բանին: (Եղիշե Չարենց)
  71. # ուրիշի գործերին չխառնվել
  72. # ուշադրություն չդարձնել, կարևորություն չտալ
  73. բանին կենալ - իր գործով զբաղվել
  74. բանից գցել
  75. # աշխատանքին խանգարել
  76. # անիրագործելի դարձնել, անպետքացնել, փչացնել
  77. բանից դուրս գալ ― պարզվել, հայտնի դառնալ
  78. բանից ընկնել
  79. # գործից ընկնել, աշխատանքը խանգարվել
  80. # գործածությունից դուրս գալ, փչանալ, չբանել
  81. # հյուծվել, նիհարել
  82. բանից պարզվել ― հայտնի դառնալ, այնպես դուրս գալ, որ… ◆ Բանից պարզվում է, որ նա իր պառավ մորաքրոջից բացի, ուրիշ հարազատ չունի: (Սերո Խանզադյան)
  83. բանից պրծնել
  84. # գործից դուրս գալ, գործից ազատվել, աշխատանքն ավարտել
  85. # աշխատանքներից թեթևանալ
  86. # հյուծվել
  87. # մաշվելով անպետքանալ
  88. բանն ականջի քամակը գցել - խոսքին մտիկ չանել, լսածը անուշադիր թողնել
  89. բանով ընկնել ― գործով, զբաղմունքով տարվել
  90. բանով լինել - աշխատանքով զբաղված լինել
  91. բան ու գործ - զբաղմունք ◆ Դու էլ բան ու գործ չունես… դժգոհ ասաց Ավետը: (Սերո Խանզադյան)
  92. բան ու գործ շինել՝ անել՝ դարձնել
  93. # մի բանով շատ զբաղվել
  94. # պատրվակ բռնել
  95. մասն բանի, մասունք բանի (քրկն․), (հնց․) - խոսքի մաս՝ մասեր
  96. միևնույն բանն է ― տարբերություն չկա, միևնույն է, ինչպես ուզում է լինի

բան2[խմբագրել]

Ստուգաբանություն[խմբագրել]

Փոխառություն՝ պարսկերեն bān:

Գոյական[խմբագրել]

տաք երկրներում աճող ծառ, կաղինի նման պտուղներով

Հոմանիշներ[խմբագրել]
  1. միրաբաղանոսի, պան (բսբ․)

Աղբյուրներ[խմբագրել]